Polscy naukowcy bliżej stworzenia nowej terapii jednego z najgroźniejszych nowotworów. Badacze z Politechniki Krakowskiej (PK), Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie (URK) oraz Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk opracowali i zbadali związek chemiczny, który może się okazać panaceum na raka jelita grubego. Cząsteczka, odkryta na Politechnice, wykazuje wysoką skuteczność wobec komórek nowotworowych, przy jednoczesnym oszczędzaniu zdrowych tkanek. – Mamy już więcej niż zalążek leku. To wczesna wersja działającego systemu terapeutycznego – mówi dr inż. Damian Kułaga z PK, lider zespołu, od kilku lat prowadzący niezwykle obiecujące badania związków niszczących komórki raka jelita grubego i aktywnych wobec potrójnie negatywnego raka piersi. Nowe odkrycie jest już chronione czterema patentami i dwoma zgłoszeniami patentowymi, a ma przed sobą perspektywę ochrony europejskiej.        Pochodne tryptaminy wzbogacone o układ triazyny i pirymidyny – nowe perspektywy dla onkologii    Na świecie diagnozuje się rocznie (dane z 2022 r.) blisko 2 mln nowych zachorowań na raka jelita i blisko 900 tys. zgonów, co czyni ten nowotwór trzecim najczęstszym i drugim pod względem śmiertelności. W Polsce rocznie rozpoznaje się od 18 do 20 tys. nowych przypadków raka jelita grubego, połowa z nich kończy się śmiercią pacjenta.   Zespół badawczy pod kierownictwem dr inż. Damiana Kułagi z  Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej Politechniki Krakowskiej od kilku lat poszukuje związków chemicznych, które w przyszłości mogłyby leczyć raka jelita grubego (CRC, z ang. Colorectal Cancer) i potrójnie negatywnego raka piersi (TNBC, z ang. Triple-negative Breast Cancer). – Nowotwory te, w przypadku wczesnego wykrycia, mogą być skutecznie leczone, jednak najczęściej pacjenci diagnozowani są w późnych stadiach, gdy nawet operacja wycięcia guza nie przynosi zadowalających efektów. Komórki nowotworowe mają czas, by „rozlać się po organizmie” powodując przerzuty np. do węzłów chłonnych lub do kości. Ten etap choroby jest najbardziej problematyczny do leczenia i nierzadko kończy się śmiercią pacjenta – mówi dr inż. Damian Kułaga.   Biologia nowotworów jest niezwykle skomplikowana i choć współczesna medycyna dysponuje już różnymi metodami terapii, to potrzeba badań w tym obszarze wynika z wciąż niedostatecznej skuteczności dostępnych metod leczenia. – Terapie, który znamy, często powodują poważne efekty uboczne, oddziaływując nie tylko na chore, ale i zdrowe tkanki. Niektóre komórki nowotworowe są na tyle „sprytne”, że niejako uodparniają się na dany lek, podobnie jak bakterie na antybiotyki  – mówi dr inż. Kułaga.   Na pomysł sprawdzenia pochodnych tryptamin wzbogaconych układem 1,3,5-triazyny oraz 2-aminopirymidyny jako związków o potencjalnie antynowotworowym zastosowaniu naukowiec Politechniki Krakowskiej wpadł ... przypadkiem. – W ramach doktoratu zajmowałem się syntezą1,3,5-triazyn, ale w badaniach ukierunkowanych na receptor 5-HT7 związany z chorobami centralnego układu nerwowego. W tym czasie pojawiły się pierwsze publikacje dotyczące jego powiązań z kancerogenezą. To była inspiracja, chciałem podążyć tym tropem – mówi dr inż. Damian Kułaga.  W pierwszym etapie prac (w ramach programu „Lider” Narodowego Centrum Badań i Rozwoju) jego zespół skupił się na analizie możliwości zastosowania tryptamino-triazyn lub tryptamino-pirymidyn jako potencjalnych związków niszczących komórki nowotworowe raka piersi.    DK-AT390HCl z Politechniki Krakowskiej – trafia w komórki raka jelita, oszczędza zdrową tkankę   Niezwykły związek chemiczny, który daje nadzieję na skuteczną walkę z nowotworem został odkryty w laboratoriach Politechniki Krakowskiej wśród ponad 200 zaprojektowanych i zsyntezowanych substancji, badanych początkowo pod kątem aktywności antynowotworowej w raku piersi. – Związek, któremu nadaliśmy nazwę DK-AT390HCI – co ciekawe – nie wykazywał jakiejś specjalnej aktywności na liniach komórkowych potrójnie negatywnego raka piersi. Ale poddanie go dalszym analizom – badaniom biologicznym prowadzonym we współpracy z Uniwersytetem Rolniczym w Krakowie – okazało się strzałem w dziesiątkę w poszukiwaniu leku na raka jelita grubego – mówi dr Damian Kułaga.   DK-AT390HCl idealnie pasuje do kinazy i oddziałując z nią wyzwala wtórne procesy biologiczne w komórkach nowotworowych. Kilkanaście związków, zsyntezowanych na Politechnice, przebadała pod tym kątem dr Izabela Siemińska z Katedry Chorób Zakaźnych, Inwazyjnych i Ochrony Zdrowia Publicznego na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Specjalizuje się m.in. w immunonkologii raka  jelita grubego i analizowała zdolności nowych związków do zabijania komórek nowotworowych tego typu raka. I to właśnie DK-AT390HCl, okazał się najaktywniejszy – o wiele bardziej niż w przypadku działania na komórki raka piersi (TNBC).    – Na początku naszych badań pracowaliśmy na liniach komórkowych – zarówno nowotworowych, jak i zdrowych. Dzięki temu udało się wyselekcjonować ten jeden związek, który praktycznie nie uszkadzał zdrowych komórek, a jednocześnie bardzo silnie działał na komórki nowotworowe raka jelita. To, wraz z dodatkowymi badaniami, zasugerowało nam, że może on mieć dobrą selektywność i potencjał terapeutyczny – mówi dr wet. Izabela Siemińska.   Wspólne badania dr Kułagi i dr Siemińskiej wykazały, że jednym z mechanizmów działania związku  DK-AT390HCl jest możliwość hamowania autofagii komórek nowotworowych. Autofagia (z gr. „samozjadanie”) to naturalny proces recyklingu, w którym komórki usuwają, a następnie rozkładają uszkodzone białka, organella i inne zbędne składniki, aby uzyskać energię oraz materiały do regeneracji i rozrostu. Autofagia komórek nowotworowych (szczególnie tych z mutacją KRAS lub BRAF) nasila się w niekorzystnych dla nich warunkach, np. podczas chemioterapii. – Chcemy ten proces powstrzymać, żeby komórki nowotworowe nie miały jak się bronić – mówi dr inż. Damian Kułaga.   Jak tłumaczy, działanie odkrytego związku można w dużym przybliżeniu porównać do przykładu klucza i zamka. – Zamkiem jest swoista kinaza lipidowa – czyli białko, kluczem natomiast jest cząsteczka DK-AT390HCl. Podobnie jak klucz pasuje do zamka, otwierając drzwi, w przypadku naszych badań tak DK-AT390HCl idealnie pasuje do kinazy i oddziałując z nią  - poprzez blokadę - wyzwala wtórne procesy biologiczne w komórkach nowotworowych. Jednym z tych procesów jest właśnie autofagia, której aktywność jest silnie powiązana z działaniem tej kinazy.   Wyniki wspólnych prac naukowców PK i URK zaowocowały czterema patentami, opisującymi m.in. wstępną aktywność przeciwnowotworową związku DK-AT390HCl i jego pochodnych. Jedno ze zgłoszeń patentowych dokonane w trybie PTC (z ang. Patent Treaty Corporation) otwiera możliwości ochrony poza granicami Polski.   A to nie koniec! Potencjał odkrycia jest tak duży, że naukowcy planują już kolejne badania, bo ciekawych pytań do rozstrzygnięcia jest wciąż jest bardzo wiele: – Czy faktycznie istnieje związek pomiędzy autofagią a hamowaniem ekspresji czynnika transkrypcyjnego FOXM1, co zostało wykazane w naszych badaniach ? Czy to dwie niezależne czy też powiązane ze sobą ścieżki? I kluczowe pytanie – czy związek, o udowodnionym na organizmie myszy efekcie przeciwnowotworowym, będzie działać podobnie na tkanki pochodzenia ludzkiego np. w modelu ex vivo PDO? – wymienia badacz PK i dodaje: – Mamy zbadany wstępny profil bezpieczeństwa in vivo, który na obecnym etapie jest dobrze rokujący. Będziemy sprawdzać, czy dalsze testy potwierdzą to co wiemy po wstępnych badaniach.   Obiecująca cząsteczka odnaleziona jak igła w stogu siana   Nowo odkryty związek działa wybiórczo na komórki nowotworowe, nie niszcząc przy tym zdrowych tkanek. Odkrycia polskich naukowców są owocem dwóch projektów badawczych. W pierwszy pt. “Innowacyjne związki first-in-class, jako ligandy receptora 5-HT7 w leczeniu potrójnie negatywnego raka piersi TNBC” w ramach programu dofinansowań “Lider XII” z 2022 r. zaangażowane były trzy ośrodki: Politechnika Krakowska odpowiedzialna za badania chemiczne (tj. syntezę związków), Instytut Farmakologii PAN w Krakowie odpowiedzialny za badania radioizotopowe oraz Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN we Wrocławiu, który przeprowadzał badania biologiczne in vitro i in vivo w kierunku oceny aktywności działania przeciwnowotworowego związków.    – Za pomocą metod komputerowych, analizy literaturowej, a także wyników badań wstępnych zaprojektowałem grupę związków do syntezy. Synteza prowadzona była wyłącznie metodami bezpiecznymi dla środowiska np. ultradźwiękami, w wodnym medium, w ciągu zaledwie kilku minut. Dzięki opracowanej metodzie, powstało pierwsze zgłoszenie patentowe – mówi dr inż. Damian Kułaga.   Otrzymane związki były badane w kierunku ich powinowactwa do receptora 5-HT7. Następnie najlepsze związki były przebadane pod kątem powstrzymywania mnożenia się komórek TNBC. Pięć związków skierowano do poszerzonych badań przeciwnowotworowych m.in. testu migracji komórek, testu tworzenia kolonii czy oceny hamowania ekspresji wybranych białek metodami Western blot czy PCR.   Oprócz dr inż. Damiana Kułagi i w badaniach w ramach projektu „Lider” brali też udział inni badacze z Politechniki Krakowskiej: mgr inż. Anna Karolina Drabczyk, dr inż. Przemysław Zaręba. W pracach uczestniczyli także naukowcy Laboratorium Doświadczalnej Terapii Przeciwnowotworowej w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej Polskiej Akademii Nauk: dr Aleksandra Strzykalska-Augustyniak, mgr Michalina Gos oraz dr inż. Beata Filip-Psurska.   W 2024 r. zespół dr inż. Damiana Kułagi, współpracujący z Uniwersytetem Rolniczym w Krakowie, uzyskał – za pośrednictwem Fundacji Nauki Polskiej – finansowanie ze środków europejskich na głębsze zbadanie skuteczności biologicznej związku DK-AT390HCl. Polscy naukowcy pracowali w projekcie pt. „Pierwsza first-in-class innowacyjna cząsteczka DK-AT390HCl typu 'small molecule' wykazująca działanie przeciwnowotworowe w modelu zwierzęcym raka jelita grubego” dofinansowanego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki  (FENG). – Prowadziliśmy ocenę skuteczności in vitro z w tym ocenę cytotoksyczności, wykonaliśmy test tworzenia kolonii, test oceny migracji komórek nowotworowych, wyznaczaliśmy maksymalną tolerowaną dawkę (MTD), prowadziliśmy ocenę potencjału do zmniejszenia masy guza oraz badania molekularne tkanki guza – wymienia dr Kułaga.   Teraz naukowcy są już po końcowej analizie zebranych próbek. Co potwierdzili? – Nowo odkryty związek działa wybiórczo na komórki nowotworowe, nie niszcząc przy tym zdrowych tkanek. Wyniki są więc bardzo obiecujące dla dalszych prac na lekiem na raka jelita grubego – zdradza dr Izabela Siemińska. – Ale trzeba pamiętać, że droga od naszych odkryć do skutecznej terapii dla pacjentów jest długa, może być wyboista i wymaga wielu kolejnych etapów badań, w tym badań klinicznych.    Drogę z laboratoriów do szpitali można przyspieszyć   Komercjalizacja obiecujących wyników badań naukowców może pójść teraz w kilku kierunkach. – Po zakończeniu obecnego etapu badań nasza cząsteczka jest na czwartym poziomie gotowości technologicznej (TRL). Przy solidnym finansowaniu jesteśmy w stanie na uczelni osiągnąć poziom może TRL6 czyli gotowość naszego rozwiązania do badań klinicznych. Te są jednak niezwykle drogie badania i chyba nie ma obecnie uniwersytetu w Polsce, zdolnego finansowo, aby samodzielnie takie badania przeprowadzić – przyznaje dr inż. Damian Kułaga.   Rozważane teraz wspólnie z Centrum Transferu Technologii Politechniki Krakowskiej ścieżki komercjalizacji służą przyśpieszeniu drogi z naukowych laboratoriów do praktyki medycznej.   To tym pilniejsze, że zarówno w Polsce, jak i globalnie obserwuje się trend wzrostowy liczby zachorowań na raka jelita grubego, szczególnie u osób poniżej 50. roku życia. Prognozy International Agency for Research on Cancer, agendy Światowej Organizacji Zdrowia,  wskazują, że do 2040 roku liczba przypadków będzie nadal rosła, zwłaszcza w krajach rozwijających się.   Stąd m.in. możliwość sprzedaży praw patentowych do cząsteczki opracowanej na Politechnice Krakowskiej firmie farmaceutycznej –  polskiej lub zagranicznej, przy zagwarantowaniu wcześniej międzynarodowej ochrony patentu. – Chętnie nadal współpracowalibyśmy z podmiotem zainteresowanym naszym rozwiązaniem na etapie dalszych badań – syntezy nowych związków chemicznych pod cel biologiczny, czyli prowadzenia prac nad nimi do poziomu TRL3 lub TRL4. Partnerstwo z firmą z branży rozszerzyłoby możliwości elastycznego finansowania i prowadzenia dalszych badań – zakłada dr inż. Damian Kułaga.   Wartość dotąd przeprowadzonych prac polskich naukowców podnosi ich innowacyjność, potwierdzona rosnącą listą uzyskanych już patentów i zgłoszeń patentowych oraz publikacje, w prestiżowych czasopismach naukowych, poświęcone polskim odkryciom.     Patenty i wnioski patentowe: „Nowa pochodna 1,3,5-triazyny i jej zastosowanie”, nr patentu Pat.247180, nr PTC WO2025/003836 A9 „Nowa pochodna 1,3,5-triazyny i jej zastosowanie”, nr patentu Pat.247599 „Nowa pochodna 1,3,5-triazyny i jej zastosowanie”, nr patentu Pat.247377 „Nowa pochodna 1,3,5-triazyny i jej zastosowanie”, nr patentu Pat.247231 „Nowe pochodne 1,3,5-triazyny oraz sposób syntezy pochodnych 1,3,5-triazyny”, zgłoszenie patentowe nr P.447430 „Nowe pochodne 2-amino-1,3,5-triazyny oraz 2-aminopirymidyny oraz ich zastosowanie”, zgłoszenie patentowe nr P.449649 Publikacje naukowe poświęcone rozwiązaniu: Damian Kułaga, Anna K. Drabczyk, Przemysław Zaręba, Jolanta Jaśkowska, Julia Chrzan, Katarzyna Ewa Greber, Krzesimir Ciura, Damian Plażuk, Ewelina Wielgus - Green synthesis of 1,3,5-triazine derivatives using a sonochemical protocol, Ultrason. Sonochem. 2024, 108, 106951; Link Damian Kułaga, Anna Karolina Drabczyk, Przemysław Zaręba, Jolanta Jaśkowska, Grzegorz Satała, Paula Zaręba, Anna Więckowska, Modesto de Candia, Rosa Purgatorio, Anna Boguszewska-Czubara, Sylwia Sudoł-Tałaj, Gniewomir Latacz, Damian Plażuk - Discovery of new dual butyrylcholinesterase (BuChE) inhibitors and 5-HT7 receptor antagonists as compounds used to treat Alzheimer’s disease symptoms, Biomed. Pharmacother. 2025, 186, 117995; Link Julia Chrzan, Anna Karolina Drabczyk, Izabela Siemińska, Monika Baj-Krzywożeka, Katarzyna Ewa Greber, Jolanta Jaśkowska, Damian Kułaga, Krzesimir Ciura - Green and Efficient Synthetic Protocol for 1,3,5-Triazine Derivatives with Anticancer Potential Against Colorectal Cancer, Molecules 2025, 30(11), 2437; Link (mas, j)     Fot. Jan Zych     {fastsocialshare}

    W 7. edycji konkursu na projekty studenckie FutureLab PK zgłoszono aż 98 projektów, co stanowi nowy rekord w historii jednostki i świadczy o rosnącym potencjale kreatywności studentów Politechniki Krakowskiej. FutureLab PK wspiera studentów w realizacji projektów od pomysłu aż po wdrożenie, zapewniając finansowanie, mentoring, konsultacje eksperckie, dostęp do laboratoriów oraz pomoc w promocji rozwiązań. Dzięki temu młodzi twórcy mogą nie tylko rozwijać umiejętności inżynierskie, ale także budować kompetencje niezbędne w przyszłej pracy zawodowej.   W 7. edycji konkursu na projekty studenckie zgłosiło się łącznie prawie 750 studentów Politechniki Krakowskiej reprezentujących wszystkie wydziały uczelni. Najwięcej zgłoszeń odnotowano z wydziałów: Architektury, Mechanicznego oraz Inżynierii i Technologii Chemicznej.   – Bardzo cieszy mnie ten rekord pomysłowości naszych studentów i wcale nie dziwi. Nowoczesne podejście do inżynierskiego kształcenia, które proponujemy studentom m.in. przez FutureLab, jest oparte na angażującej działalności projektowej. I przynosi znakomite efekty. Udział w pracach nad wynalazkiem czy nową technologią to dla studentów ekscytujące wyzwanie, szansa na odważne eksperymentowanie. Taka zespołowa praca to nie tylko szlifowanie warsztatu inżyniera. To też szkoła współpracy i trening przedsiębiorczości, ważnych atutów nowoczesnego specjalisty. Dzięki doświadczeniom zbieranym podczas realizacji innowacyjnych projektów, przy wsparciu uczelni i FutureLab, nasi absolwenci wchodzą na rynek pracy z udokumentowanymi sukcesami w CV – mówi prof. Andrzej Szarata, rektor Politechniki Krakowskiej.   Łącznie w sześciu poprzednich edycjach konkursu wsparcie otrzymało 147 zespołów, w których uczestniczyło ponad 1200 studentów. Projekty rozwijane w FutureLab były wielokrotnie nagradzane na arenie krajowej i międzynarodowej. Rekordowe zainteresowanie inicjatywą, ale też zgłoszenia od kilkunastu nowych grup pokazują, jak ogromny potencjał drzemie w naszych studentach. – Chcieliśmy dotrzeć do wszystkich studentów z informacją jak nasza uczelnia wspiera rozwój naukowy. Cały nasz zespół przez ponad miesiąc zaangażował się w aktywną promocję – można nas było spotkać na wszystkich wydziałach, ruszyliśmy też z kampanią „Inżynier/Inżynierka Przyszłości”, a na klamkach pokojów w akademikach pojawiły się specjalne zawieszki. W sumie odbyliśmy kilkadziesiąt spotkań i rozmów dot. konkursu. W całej akcji wspierali nas laureaci konkursów poprzednich edycji, którzy są najlepszymi ambasadorami FutureLab, sami bowiem i ich osiągniecia są potwierdzeniem, że aktywny udział w projekcie daje wymierne efekty. Efekt – rekord zgłoszeń, który jest sukcesem nas wszystkich, za co bardzo chciałam podziękować zaangażowanym osobom – mówi Monika Firlej, dyrektor FutureLab.   Z uwagi na blisko setkę zgłoszeń i ogromne zapotrzebowanie sięgające 4,5 mln złotych, Radę Naukową FL czeka wyjątkowo trudne zadanie. Obrady odbędą się w styczniu, a zaraz potem ogłoszenie wyników.   FutureLab PK rozwija także działania popularyzujące naukę poprzez cykl spotkań #nauka4future, podczas których uczniowie szkół ponadpodstawowych mogą poznawać nowoczesne technologie i projekty studentów Politechniki Krakowskiej. Ten wspierany przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego projekt, pozwala szerzyć pasję do nauki oraz zachęca młodych ludzi do podejmowania ścieżki technicznej. W 2025 r. odbyła się jego druga edycja, która cieszyła się ogromnym zainteresowaniem licealistów. Na zakończenie roku FutureLab po raz trzeci przyzna również nagrodę Super Mentor, wyróżniając wybitnych opiekunów grup projektowych, którzy z wyjątkowym zaangażowaniem wspierają rozwój studentów. Uroczysta gala wręczenia nagród, połączona ze Spotkaniem Świątecznym, odbędzie się 18 grudnia.   (as)       {fastsocialshare}

  Przedstawiciele Politechniki Krakowskiej biorą udział w misji Top1000 Science & Technology Expedition to Silicon Valley (9-12 grudnia 2025 r.). Promują innowacyjne rozwiązania i projekty badawcze z PK w Dolinie Krzemowej, jednym najbardziej znanych centrów globalnego środowiska innowacji i biznesu.   W skład kilkunastoosobowej delegacji wchodzą m.in. dziekani Wydziałów Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej oraz Inżynierii i Technologii Chemicznej - dr hab. inż. Maciej Sułowicz, prof. PK i dr hab. inż. Piotr Michorczyk, prof. PK wraz z naukowcami z tych wydziałów oraz innowatorzy z Wydziału Inżynierii Lądowej, a także brokerzy innowacji ze spółki INTECH PK. Prezentują najciekawsze i najbardziej obiecujące technologie rozwijane na PK: trzy projekty badawcze, trzy politechniczne startupy technologiczne i patent z obszarów: sztucznej inteligencji, nowoczesnych materiałów, prototypowania 3D, technologii dla zrównoważonego budownictwa. Nawiązują kontakty biznesowe, poznają, podczas warsztatów i sesji z ekspertami z Doliny Krzemowej, modele i ścieżki komercjalizacji - od fazy idei przez prototyp, produkt po faktyczny debiut rynkowy.      Wyjazd odbywa się w ramach programu Poland in Silicon Valley (PolSV), którego celem jest budowanie mostów między polskimi uczelniami a globalnym środowiskiem innowacji. To szansa na nawiązanie międzynarodowych partnerstw, rozwój współpracy badawczej i przyspieszenie komercjalizacji tworzonych u nas rozwiązań.   Reprezentacja Politechniki jest częścią największej jak dotąd polskiej delegacji technologicznej w ramach misji Top 1000 Innovators of Poland in Silicon Valley. Bierze w niej udział 200 wybitnych badaczy z 12 uczelni, którzy prezentują w Dolinie Krzemowej ponad 100 innowacyjnych projektów. Podczas czterech intensywnych dni uczestnicy nawiązują strategiczne kontakty, przedstawiają swoje innowacyjne rozwiązania oraz rozwijają współpracę badawczo-rozwojową z globalnymi liderami nauki i biznesu.     W pierwszym dniu odbywał się networking na Stanford University, rozmowy z ekspertami od komercjalizacji w Silicon Valley - poznanie praktyk i strategii ochrony własności intelektualnej, budowania partnerstw, wejścia na rynek, prezentacje plakatowe promowanych rozwiązań. W programie także wizyta na Uniwersytecie w Berkeley oraz warsztaty w Triple Ring, innowacyjnym laboratorium konsultingowym z Doliny Krzemowej, które pomaga wprowadzać innowacje i rozwijać firmom projekty z sektorów medycyny, nauk przyrodniczych, rolnictwa i ochrony środowiska.   Politechnika Krakowska uczestniczy w misji do Doliny Krzemowej m.in. dzięki wsparciu finansowemu z inicjatywy Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pn. ScalePK. W ramach tego przedsięwzięcia 12 polskich uczelni, w tym PK, uzyskało wsparcie finansowe na umiędzynarodowienia oraz popularyzację osiągnięć polskiej innowacyjności w Dolinie Krzemowej.    Projekt Scale ma na celu kształtowanie i pobudzanie innowacyjności przez transfer wiedzy i umiejętności w zakresie nauk inżynieryjno-technicznych, nauk ścisłych i przyrodniczych, nauk społecznych i humanistycznych oraz badań i nterdyscyplinarnych, wymianę dobrych praktyk przyspieszających rozwój polskich startupów i scaleupów, a także wzmacnianie ich pozycji na arenie międzynarodowej i szansy na globalną ekspansję. Rezultatem przedsięwzięcia będzie pogłębienie współpracy naukowej i technologicznej między polskimi uczelniami a partnerami z Doliny Krzemowej, w tym budowa relacji na styku nauki i biznesu, wzmacnianie partnerstwa akademickiego, a także promocja zaawansowanych projektów badawczych oraz tworzenie i wspieranie ekosystemu startupów powstających na polskich uczelniach.    W programie ScalePK uczestniczą obok Politechniki Krakowskiej także: AGH, Akademia Leona Koźmińskiego, Politechnika Łódzka, Politechnika Poznańska, Politechnika Śląska, Politechnika Warszawska, Politechnika Wrocławska, Szkoła Główna Handlowa, 10) Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski.    Udział brokerów innowacji Politechniki w amerykańskiej misji realizowany jest m.in. w ramach programu Inkubator Rozwoju  projektu „Science4Business – Nauka dla Biznesu”.         Zdjęcie z archiwum Intech PK   {fastsocialshare}

  Rozmowa z Bartoszem Dendurą, ekspertem architektury z Politechniki Krakowskiej, autorem nowego raportu „Ekobudownictwo jest trendy?”   Blisko połowa Polaków jest już gotowa zapłacić więcej za ekologiczny dom. Tak wynika z raportu pt. „Ekobudownictwo jest trendy? Edycja 2025”*,  którego pomysłodawcą jest dr inż. arch. Bartosz Dendura, ekspert Politechniki Krakowskiej i Międzynarodowej Unii Architektów. To znaczny skok w ciągu dwóch ostatnich lat. W 2023 r. w ekologiczne materiały i technologie w swoim domu była gotowa zainwestować nieco ponad jedna trzecia Polaków. Zdaniem eksperta te różnice pokazują, że budownictwo ekologiczne ma szanse dynamiczniej wychodzić z niszy rynku mieszkaniowego. A tym sposobem branża budowlana może skuteczniej przyczyniać się do ochrony środowiska. Ale zadanie do odrobienia mają tu wszyscy jego uczestnicy – przede wszystkim projektanci, architekci, deweloperzy i wykonawcy, a nie tylko klienci.     Pierwsze badania opinii i postaw dotyczących zrównoważonego budownictwa dr inż. arch. Bartosz Dendura z Katedry Architektury Miejsc Pracy, Sportu i Usług na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, zainicjował w 2023 roku. Gotowość poniesienia wyższych kosztów za budowę domu bardziej przyjaznego środowisku deklarowało w nich niecałe 35 procent  ankietowanych Polaków, przy ponad 34 proc. osób, które nie wydałyby więcej na ekologiczny dom. Najnowsze badania – z 2025 r. – przynoszą w opiniach Polaków znaczące zmiany. Już  47,8% badanych deklaruje, że byłoby gotowych wydać więcej za dom zaprojektowany i zbudowany w zrównoważony sposób  (przy 23,1 proc. badanych nadal nieskłonnych do takiego wydatku i 23 proc. nie mających w tej sprawie zdania).   Zacznijmy od podstaw - czym jest budownictwo ekologiczne?   DR INŻ. ARCH. BARTOSZ DENDURA: – Termin ten można rozpatrywać wielowątkowo. Mówiąc o budownictwie ekologicznym  mamy na myśli nie tylko materiały wykorzystywane w procesie budowy, ale też instalacje techniczne, zastosowane w gotowym budynku. Możemy przez ten termin rozumieć też cały proces budowlany, nastawiony na minimalizację negatywnego wpływu na środowisko przez cały cykl życia obiektu - od wydobycia surowców, przez budowę, po rozbiórkę i recykling. Najbardziej rzetelnie byłoby powiedzieć, że ekologiczne budowanie to szeroki zakres działań od pierwszych prac przy budowie do jej zakończenia, nastawionych na stworzenie zdrowych, komfortowych i efektywnych energetycznie przestrzeni przy jednoczesnym troszczeniu się o nasza planetę.   Co będzie tu najlepszym przykładem?   – Obecnie kończymy cykl badań domów o konstrukcji drewnianej. Realizujemy te badania wspólnie z Wydziałem Inżynierii Lądowej Politechniki Krakowskiej oraz Małopolskim Laboratorium Budownictwa Energooszczędnego. Drewno jest najbardziej ekologicznym materiałem budowlanym, bo ma najniższy ślad węglowy. Do produkcji drewna nie są wymagane wysokoenergetyczne paliwa kopalne, jak w przypadku cegły, stali czy plastiku. Czas budowy domu drewnianego to około 2-3 miesiące, tymczasem dom betonowy to nawet 12 miesięcy budowy. Drewno jest też świetnym izolatorem - niski współczynnik przenikalności ciepła gwarantuje, że jest w nich ciepło zimą, a chłodno latem, co w oczywisty sposób wpływa na energooszczędność. Dom drewniany jest zatem zdrowy i przyjazny dla środowiska oraz jego mieszkańców.   W 2023 roku zainicjował Pan badania postaw Polaków wobec budownictwa ekologicznego i stworzył pierwszy raport na ten temat. Co było inspiracją do podjęcia badań i jak wyglądały?   – Inspiracją była ciekawość architekta-naukowca i architekta-praktyka. Obserwacja w dłuższej perspektywie jak zmieniają się oczekiwania Polaków wobec ekologii w projektowaniu i budowaniu, jak deklarowane przez nich opinie przekładają się na rzeczywiste postawy, wyrażone np. w osobistych decyzjach finansowych, sprawdzenie czy rozwiązania proekologiczne są rzeczywiście doceniane, które z nich użytkownicy budynków chcieliby sami wykorzystać? Dzięki badaniom zdobyliśmy wiedzę, która może przełożyć się na realne działania  na rzecz środowiska poprzez rynek budowlany, który ma ogromny wpływ na klimat. Taka wiedza pozwala np. projektować obiekty bardziej akceptowane społecznie i lepiej odpowiadające na potrzeby związane z budownictwem ekologicznym. Poznanie opinii potencjalnych klientów może przełożyć się też na praktyczne rekomendacje dla architektów, projektantów, firm budowalnych czy deweloperskich.   W badaniach w pierwszej kolejności pytałem czy Polacy są w ogóle gotowi wydać więcej pieniędzy na budownictwo ekologiczne, o ile więcej byliby w stanie wydać. Odpowiedzi pokazały, że jesteśmy  gotowi – przynajmniej na poziomie deklaracji – na wyższe wydatki na ekologiczne mieszkania. Przeszedłem więc do pytań czy badani podjęliby decyzję o kupnie. I tutaj już wyniki były zupełnie inne. To może nasuwać wniosek, że jest w społeczeństwie świadomość katastrofy klimatycznej i jej skutków, jest poparcie dla tworzenia ekologicznych rozwiązań, ale już wykonanie konkretnego  kroku,  podjęcie własnych działań, który służyłyby ochronie środowiska, nie jest takie proste. Kolejny cykl pytań miał ustalić dlaczego tak jest. Okazało się m.in., że Polacy nie ufają producentom materiałów budowlanych i deweloperom. Zapewnienia o ekologicznym charakterze produktu konsumenci widzą jako greenwashing. Wobec niepewności czy faktycznie mają do czynienia z proekologicznymi rozwiązaniami, decydują się ostatecznie na te sprawdzone.   Po dwóch latach – w 2025 roku – te same badania są o wiele bardziej korzystne dla ekobudownictwa. Skąd ta zmiana?   – Wzrosła świadomość ekologiczna. Media częściej i głośniej mówią o negatywnych skutkach zmian klimatycznych, coraz rzadziej do głosu dochodzą tzw. denialiści - ludzie, którzy kwestionują czy wprost zaprzeczają temu, że katastrofa klimatyczna ma miejsce. Nawet jeśli dochodzą do głosu, to nie są traktowani poważnie. Jednocześnie pojawia się coraz więcej rządowych i samorządowych programów dotacji do ekomodernizacji domów. Głównym jednak czynnikiem jest moim zdaniem pozytywna moda na ekologię. Produkty ekologiczne są coraz częściej widoczne na półkach sklepów spożywczych, coraz więcej ludzi je kupuje. To z kolei przekłada się na gotowość, by szukać ekologicznych rozwiązań w innych obszarach. Wymiana doświadczeń w tym zakresie jest często przedmiotem rozmów towarzyskich, korzystanie z ekologicznych produktów jest powodem do dumy, znakiem prestiżu. Powstają programy telewizyjne na ten temat, kanały w mediach społecznościowych. Konsumenci chcą podążać za trendami.   Czy ta zmiana przekłada się na rynek budowlany?   – Sprawdzam regularnie dane Głównego Urzędu Statystycznego i tu niestety sytuacja nie wygląda tak optymistycznie jak w raporcie. Budownictwo drewniane czy prefabrykowane w Polsce to nadal tylko 1,5% wszystkich budynków mieszkalnych oddawanych do użytku. Prawie 99% to budynki w konstrukcji murowanej lub żelbetowej.   Co musiałoby się stać, aby poprawić ten stan rzeczy?   – Presja na konsumentów jest kluczowa, ale ta presja nic nie da bez edukacji ekologicznej, a o ekologii w szkołach wciąż mówi się za mało. Uczniowie szkół średnich przeważnie kończą je z dość podstawową wiedzą – wiedzą co to jest recycling, ale nawet w tym temacie mają braki. Potencjał rozwojowy jest duży, co widać po sporym odsetku osób niezdecydowanych z naszego raportu. To do nich trzeba trafić z argumentami, przekonującymi do zmiany nawyków.   A rola firm deweloperskich, budowlanych, projektantów i ich ofert? Może za mało jest w nich propozycji ekologicznych domów i mieszkań w rozsądnej cenie?   – To niepopularna opinia, ale uważam, że nie możemy czekać aż klienci sami zrozumieją z jakimi problemami mierzy się obecnie klimat. Jeżeli chcemy ratować środowisko naturalne, to wszyscy musimy robić w tym celu co możemy. My - architekci - również. Nawet jeśli tym czymś jest pomaganie klientom w podjęciu słusznej decyzji, a taką decyzją jest postawienie na budownictwo ekologiczne.   Jakie zachęty będą miały decydujące znaczenie?   – Najskuteczniejszy jest zawsze czynnik ekonomiczny. Niedługo w życie wejdą nowe regulacje unijne dot. energochłonności zmierzające do spełnienia wymogów pakietu “Fit for 55”, który zakłada ograniczenie emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej do 2030 roku o co najmniej 55%. W sferze budowlanej trzeba będzie wykazywać już na etapie projektowym jakie jest zapotrzebowanie na energię w budynkach i w jaki sposób pozyskujemy tę energię. Trwają prace nad nowelizacją przepisów dotyczących Metodologii Charakterystyki Energetycznej Budynków. Nowe regulacje mają dostosować krajowe przepisy do unijnych wymagań oraz ułatwić porównywanie efektywności energetycznej różnych nieruchomości. Dzięki wprowadzeniu klas charakterystyki energetycznej użytkownicy zyskają bardziej przejrzysty system oceny zużycia energii w budynkach, co na pewno wpłynie na konkurencję wśród deweloperów. Tutaj duża rola architektów, by tłumaczyć klientom, że niektóre rozwiązania ekologiczne wcale nie różnią się cenowo od tradycyjnych, a w perspektywie kilku, kilkunastu lat mogą się okazać nawet tańsze.   Jaka jest różnica w cenie pomiędzy konstrukcją budynków metodami ekologicznymi i tradycyjnymi?   – Architekci Politechniki Krakowskiej najczęściej zajmują się projektami domów jednorodzinnych. Mamy realizacje zarówno w CLT, czyli w konstrukcjach drewna klejonego krzyżowo, mamy realizacje w konstrukcjach szkieletowych prefabrykowanych, no i oczywiście tradycyjnych - murowanych i żelbetowych. Szacując na podstawie kosztorysów wszystkich tych projektów, budynek w konstrukcji drewnianej obecnie kosztuje około 15% więcej, ale w perspektywie najbliższej dekady te koszty się zrównają. Wówczas pozostanie jedynie przekonanie Polaków, że domy drewniane w niczym nie ustępują murowanym. Niemniej, nawet w konstrukcjach murowanych czy żelbetowych jest szereg rzeczy poprawiających wpływ obiektu na środowisko, które można wprowadzić na etapie projektowym. Na przykład zmiana typu izolacji termicznej ze styropianu na wełnę czy zastosowanie pomp ciepła do ogrzewania. Jeśli dodać do tego zasilanie panelami fotowoltaicznymi, to mówimy o ogromnych różnicach w generowanym śladzie węglowym.   Jakie jeszcze badania prowadzi w tym temacie Wydział Architektury Politechniki Krakowskiej?   – Katedra Planowania Przestrzennego, Projektowania Urbanistycznego i Ruralistycznego we współpracy ze mną zrealizowała na przykład projekt “Zielone klasy dla przedszkoli” dofinansowany przez Ministerstwo Edukacji. Chodziło o opracowanie innowacyjnych, prefabrykowanych modułów mikro-architektonicznych do szybkiego rozszerzenia infrastruktury przedszkolnej. Projekt powstał w odpowiedzi na deficyt przestrzeni edukacyjnej w placówkach i konieczność dostosowywania się do nagłych kryzysów takich jak np. pandemia COVID-19. Prefabrykowane moduły zaprojektowane w ramach projektu zostały zrealizowane w oparciu o zrównoważone budownictwo oraz w taki sposób, aby dzieci mogły się uczyć o ekologii i OZE oraz kojarzyły na czym polega retencja wody. Ponadto nasi architekci prowadzą badania dotyczące budownictwa historycznego i możliwości jego adaptacji do współczesnych standardów budownictwa mieszkaniowego – na przykład wykorzystania bali drewnianych czy konstrukcji szachulcowych, czyli wykorzystujących drewnianą ramę wypełnioną gliną. Niedługo te badania podsumujemy w publikacji naukowej. Międzywydziałowo badamy możliwości wykonywania dachów opóźniających przepływ wody w trakcie deszczu, w opozycji do tradycyjnych dachów dwuspadowych, krytych blachą. Zespoły badawcze z naszego wydziału pracują też w międzynarodowej kooperacji nad tak ciekawym i ważnym tematem jak transformacja energetyczna budynków historycznych. Udowadniają, że nie tylko nowo budowane obiekty, ale nawet zabytki mogą oszczędzać energię przy wykorzystaniu nowoczesnych technologii, a bez uszczerbku dla ich wartości historycznej. To tylko mała próbka naszych działań projektowych i badawczych.       (jp, m)     Dr inż. arch. BARTOSZ DENDURA - pracownik naukowy Katedry Architektury Miejsc Pracy, Sportu i Usług na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, kierownik Zespołu Architektury Użyteczności Publicznej. Absolwent Politechniki Krakowskiej, studiował także w College of Architecture and Design na University of Tennessee. W 2023 roku został nagrodzony w jednym z najważniejszych europejskich konkursów w branży nieruchomości zdobywając nagrodę główną w plebiscycie European Property Awards 2023 w kategorii nieruchomości jednorodzinnych. W grudniu tego samego roku został powołany na 3-letnią kadencję do Komisji Zrównoważonego Rozwoju przy Międzynarodowej Unii Architektów. Jest jedynym Polakiem w tym gremium. Dr inż. arch. Bartosz Dendura prowadzi również grupę projektową i badawczą Studio4SPACE.   * Badania „Ekobudownictwo jest trendy? Edycja 2025”* wykonano na reprezentatywnej próbie 1000 dorosłych Polaków, próbę dobrano w oparciu na dane GUS.