10 września był trzecim i zarazem ostatnim dniem XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu. Politechniczna strefa „Dual Use Technology” po raz kolejny stała się miejscem wielu ważnych dyskusji, wymiany opinii i wiedzy. Tutaj też odbyło się spotkanie z prof. Ryszardem Tadeusiewiczem, byłym rektorem Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica i doktorem honoris causa także Politechniki Krakowskiej. Wybitny specjalista w dziedzinach biocybernetyki i inżynierii biomedycznej, automatyki i robotyki oraz informatyki zaprezentował swoją najnowszą książkę „Sztuczna inteligencja. Od Turinga po ChatGPT”. W czwartek zaprezentowano raport „Bezpieczeństwo łańcuchów dostaw w polskim przemyśle obronnym w czasie pokoju”. W jego opracowaniu brali udział eksperci Politechniki Krakowskiej oraz pięciu innych czołowych polskich uczelni. Tegoroczne Forum Ekonomiczne podsumowała wieczorna gala, podczas której poznaliśmy laureata III edycji nagrody „AI Visionary Award”, przyznawanej przez PK polskim przedsiębiorstwom wykorzystującym w innowacyjny sposób technologie sztucznej inteligencji. Statuetka zawędrowała do Comex Polska sp. z o.o.     Strategiczny raport o łańcuchu dostaw dla przemysłu obronnego 10 września, w ramach Forum Ekonomicznego, zaprezentowano raport „Bezpieczeństwo łańcuchów dostaw w polskim przemyśle obronnym w czasie pokoju”. To unikalny w skali kraju, kompleksowy dokument o strategicznym dla Polski znaczeniu. W jego przygotowanie zaangażowani byli eksperci Politechniki Krakowskiej oraz pięciu innych czołowych polskich uczelni. Diagnoza postawiona w dokumencie stanowi ostrzeżenie: tempo modernizacji Sił Zbrojnych RP wyprzedza dziś rozwój zdolności krajowego przemysłu obronnego i jego zdolności do zapewnienia bezpieczeństwa i ciągłości łańcuchów dostaw. Dlatego eksperci przedstawiają konkretne rekomendacje dla bezpieczeństwa Polski. W prezentacji dokumentu z udziałem wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza uczestniczyli w Karpaczu rektor Politechniki Krakowskiej prof. Andrzej Szarata oraz inni przedstawiciele zespołu współautorów dokumentu z PK. Czytaj więcej     Komputery kwantowe i postkwantowy świat Komputery kwantowe to maszyny działające na zasadach fizyki kwantowej, wykorzystujące kubity zamiast klasycznych bitów. Dzięki zjawiskom superpozycji i splątania kwantowego mają rozwiązywać wybrane problemy obliczeniowe znacznie szybciej niż najpotężniejsze superkomputery – nie są jednak ich prostym przyspieszeniem, lecz zupełnie nowym narzędziem o specyficznych zastosowaniach. To właśnie ta technologia stała się tematem panelu „Komputer Kwantowy", w którym rozmawiano o tym, co już dzieje się w Polsce i jakie decyzje należy podjąć na przyszłość.   W dyskusji wzięli udział: Jacek Przybylski, dyrektor generalny Cisco Polska; Zbigniew Wiśniewski (Biuro Strategii i Rozwoju Politechniki Krakowskiej) oraz dr inż. Jacek Oko, prof. PW, dyrektor Wrocławskiego Centrum Sieciowo-Superkomputerowego). Dyskusję prowadził Pełnomocnik Rektora Politechniki Krakowskiej ds. Komputera Kwantowego dr hab. inż. Michał Bereta, prof. PK.     Polski krok w epokę kwantową – od papieru do praktyki Prof. Jacek Oko przedstawił konkretny przykład polskiej infrastruktury kwantowej. We Wrocławiu uruchomiono pięciokubitowy komputer kwantowy o nazwie Odra 5, który – choć może się wydawać „kalkulatorem kwantowym” – okazał się nieocenionym narzędziem edukacyjnym i badawczym. W ciągu 10 miesięcy od uruchomienia wykonano na nim ponad 900 milionów operacji, a obecnie realizowanych jest 27 wniosków o dostęp do tej instalacji.   Jest wykorzystywany nie tylko do optymalizacji dyskretnej czy generowania liczb losowych, ale także do badania samej natury funkcjonowania i sterowania kubitami. – To jest kapitał, którego nie wolno nam zaprzepaścić – podkreślał prof. Oko wskazując, że nawet niewielka instalacja pozwala budować kompetencje na przyszłość. Politechnika Krakowska prowadzi już kształcenie studentów I i II stopnia w zakresie technologii kwantowych, a w planach ma rozwój hybrydowych rozwiązań łączących komputery kwantowe ze sztuczną inteligencją.   Zbigniew Wiśniewski z Politechniki Krakowskiej przypomniał, że 14 czerwca 2026 r. trzy krakowskie uczelnie – Politechnika Krakowska, Uniwersytet Jagielloński i Akademia Górniczo-Hutnicza – podpisały list intencyjny z firmą NEWAG dla utworzenia hubu naukowo-technologicznego w obszarze technologii kwantowych. Jak zaznaczył, samo porozumienie to dopiero początek. – Nie wystarczy mieć wolę i pieniądze. Trzeba się przygotować: zbadać potencjał, przeszkolić kadry, zadbać o warunki środowiskowe – tłumaczył, zwracając uwagę na wymagania techniczne, takie jak utrzymywanie temperatur bliskich zeru absolutnemu czy ochrona przed drganiami i polami elektromagnetycznymi. Zaapelował również o korzystanie z narzędzi takich jak wstępne konsultacje rynkowe, które pozwalają uczelniom lepiej przygotować się do zakupu zaawansowanych technologii.     „Harvest now, decrypt later” Jacek Przybylski z Cisco Polska przeszedł do najbardziej niepokojącego wątku panelu: zagrożeń dla bezpieczeństwa. – Komunikacja, którą dziś szyfrujemy, może być zbierana już teraz, a odszyfrowana w momencie, gdy komputery kwantowe staną się wystarczająco potężne – ostrzegał, opisując zjawisko znane jako „harvest now, decrypt later". Wskazał, że dotyczy to zarówno danych krytycznych, jak i codziennej komunikacji w otwartym internecie.   Jego zdaniem kluczowe jest wdrożenie tzw. crypto-agility – zdolności do szybkiej wymiany algorytmów kryptograficznych bez wymiany całej infrastruktury. Cisco już teraz wprowadza w swoich urządzeniach hybrydowe rozwiązania łączące klasyczne szyfry z algorytmami postkwantowymi, a także udostępnia klientom platformy do samodzielnego audytu bezpieczeństwa. – Świadomość zagrożeń wśród firm i organizacji rośnie, ale wciąż jest zbyt niska. To nie jest projekt IT na 2030 rok – to zadanie na teraz – Prof. Michał Bereta przypomniał, że Ministerstwo Cyfryzacji zakończyło prace nad zaktualizowanymi założeniami polityki rozwoju technologii kwantowej, a nowa strategia cyberbezpieczeństwa zakłada opracowanie planu przejścia na komunikację postkwantową do końca 2029 roku. – To na razie plany na papierze. Potrzebujemy decyzji, budżetu i wyznaczenia osób odpowiedzialnych – mówił, apelując o potraktowanie tej kwestii ponad podziałami politycznymi.     Czas na działanie Uczestnicy panelu wskazywali co należy zrobić najpilniej i co stracimy, jeśli zaniedbamy ten obszar. Jacek Przybylski wskazał na audyt infrastruktury, wdrażanie rozwiązań hybrydowych i uwzględnianie wymogów crypto-agility już na etapie zakupów. Ostrzegał, że jeśli Polska nie włączy się w ten wyścig, grozi jej utrata konkurencyjności i uzależnienie od zewnętrznych dostawców technologii.   Profesor Oko dodał, że jesteśmy w trakcie budowania kompetencji, ale potrzebujemy kontynuacji finansowania i rozwoju kadr – podobnie jak w przypadku energetyki jądrowej, gdzie kształcenie planuje się z wyprzedzeniem kilkudziesięciu lat. Zbigniew Wiśniewski z Politechniki Krakowskiej polecił z kolei lekturę raportu Instytutu Łączności na temat bezpieczeństwa kwantowego oraz publikacji Ministerstwa Cyfryzacji, podkreślając, że wiedza jest już dostępna – brakuje jedynie konsekwentnego wdrożenia.   Konkluzje? Nie wiemy jeszcze, jaki dokładnie komputer kwantowy zrewolucjonizuje naszą rzeczywistość, ale wiemy, że decyzje podejmowane dziś – w zakresie edukacji, bezpieczeństwa i infrastruktury – zdecydują o tym, czy Polska będzie uczestnikiem tej rewolucji, czy jedynie jej obserwatorem.     „Suwerenność w cieniu kubitów: Czy potrzebujemy własnych standardów postkwantowych?”   Okazją do rozszerzenia zagadnień kwantowych była dyskusja prowadzona przez dr. Grzegorza Gancarzewicza z Katedry Matematyki Stosowanej Wydziału Informatyki i Matematyki – „Suwerenność w cieniu kubitów: Czy potrzebujemy własnych standardów postkwantowych?”. Dostępność komputerów kwantowych spowoduje, że duża część obecnie wykorzystywanych technologii zabezpieczenia danych cyfrowych będzie bezwartościowa. Wprowadzenie i wdrożenie nowych i odpornych na atak protokołów oraz algorytmów z wykorzystaniem komputera kwantowego jest kluczowe dla bezpieczeństwa i możliwości efektywnego działania firm i instytucji państwowych.   Medal ma dwie strony – nowa technologia otwiera też nowe możliwości. Czy jednak uda nam się je wykorzystać? A co z udziałem polskich ośrodków naukowych i firm w konstrukcji komputerów kwantowych i opracowaniu technologii postkwantowych? Do tego wszystkiego dochodzi problematyka dotycząca wykształcenia kadry, która obsłuży nowe rozwiązania.   Obok gospodarza w dyskusji zasiedli eksperci prezentujący różne punkty widzenia na postkwantowy świat: Roman Bieda, prezes Zarządu Fundacji AI LAW TECH, radca prawny i rzecznik patentowy; Marek Magryś, dyrektor Akademickiego Centrum Komputerowego Cyfronet AGH; Witold Staniszkis, dyrektor handlowy Google Cloud; dr inż. Łukasz Walusiak, prodziekan ds. nauki Wydziału Architektury, Budownictwa i Sztuk Stosowanych Akademii Śląskiej. Dr Grzegorz Gancarzewicz wystąpił też w roli eksperta w panelu „Technologie kwantowe – szanse i zagrożenia dla cyberbezpieczeństwa i ochrony danych”, zorganizowanym 9 września w strefie AGH.     Człowiek i technologie AI Sztuczna inteligencja zadomowiła się w naszym życiu. Pomaga zdobywać wiedzę, przyspiesza pracę, ale też wpływa na społeczne relacje i kondycję ludzkich umysłów. Podczas wydarzeń w strefie Politechniki Krakowskiej na Forum Ekonomicznym w Karpaczu eksperci zastanawiali się, co ta zmiana oznacza dla człowieka: jak zachować krytyczne myślenie, odpowiedzialnie korzystać z możliwości AI i nie stracić zaufania do cyfrowej rzeczywistości. Rozmowy o psychologicznych aspektach nowych technologii, kształcie „cyfrowego społeczeństwa 2.0” oraz historii sztucznej inteligencji prowadziły do wspólnego wniosku: im potężniejsze stają się narzędzia AI, tym ważniejsze pozostają ludzkie kompetencje, wiedza i umiejętność samodzielnego oceniania świata. Czytaj więcej     „Sektor półprzewodników w Unii Europejskiej – innowacje, kompetencje i wyzwania strategiczne” W dyskusji, moderowanej przez dr hab. inż. Katarzynę Matras-Postołek, prof. PK, prodziekan Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej PK, wzięli udział: Tomasz Pomorski, prezes zarządu OmniChip, prof. Mateusz Śmietana z Politechniki Warszawskiej oraz dr hab. inż. Maciej Sułowicz, prof. PK, dziekan Wydziału Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej PK. Panel był również okazją do zaprezentowania nowego kierunku studiów magisterskich w obszarze półprzewodników i systemów zintegrowanych, opracowanego przez Politechnikę Krakowską we współpracy z partnerem z Tajwanu.   Prezes OmniChip, Tomasz Pomorski, nakreślił obraz polskiego sektora z perspektywy biznesowej. – Liderami nie jesteśmy i bycie liderem w takiej działce konkurencyjnej to bardzo ambitny cel – przyznał, wskazując jednak na nisze, w których Polska mogłaby zaistnieć. Jego zdaniem szansą są technologie specjalistyczne, takie jak układy odporne na promieniowanie kosmiczne, które nie interesują globalnych gigantów ze względu na małą skalę zamówień.   Prezes zwrócił uwagę na fundamentalny problem: czas potrzebny do osiągnięcia gotowości technologicznej. – W przypadku fabryki to będzie 6 lat, zanim dostarczymy pierwsze modele – tłumaczył, podkreślając, że proces ten wymaga cierpliwości i skoordynowanego wsparcia, a nie oczekiwania natychmiastowych efektów synergii.   Prof. Mateusz Śmietana skupił się na złożoności technologicznej procesu produkcji chipów. Jak wyjaśnił, wytworzenie półprzewodnika wymaga nawet 1000 etapów, a każdy z nich może zakończyć się niepowodzeniem, co sprawia, że cały proces jest niezwykle kosztowny i ryzykowny. – Wymiary, o których mówimy, to 2 nanometry, czyli dwie miliardowe części milimetra – przypominał, dodając, że tak precyzyjna technologia wymaga nie tylko zaawansowanych narzędzi, ale i wykwalifikowanych kadr. Prof. Śmietana przypomniał również o polskim wkładzie w rozwój tej dziedziny, przywołując postać Jana Czochralskiego, twórcy metody otrzymywania krzemu krystalicznego.   Prof. Maciej Sułowicz z Politechniki Krakowskiej mówił o wyzwaniach edukacyjnych. – Jedna firma potrzebuje 200 fizyków, a my możemy ich wyszkolić rocznie kilkudziesięciu – przyznawał. Cennym krokiem jest więc uruchomienie na Politechnice Krakowskiej polsko-tajwańskich studiów w obszarze półprzewodników – Semiconductor and integrated Systems (SIS). – Musimy uczyć się od najlepszych i kształcić kadry na najwyższym poziomie – podkreślał. Program studiów zakłada wydłużenie praktyk i ścisłą współpracę z przemysłem. Więcej o kierunku   W dyskusji pojawił się również wątek globalnego rynku półprzewodników. Prof. Śmietana zauważył, że Europa ma ogromny potencjał intelektualny, ale pomysły często są komercjalizowane w Stanach Zjednoczonych lub Azji ze względu na łatwiejszy dostęp do kapitału. Z kolei Tomasz Pomorski zwrócił uwagę na potrzebę wsparcia ze strony państwa. – Musimy uważać, żeby nie popaść w pułapkę dotacji, ale z drugiej strony bez wsparcia trudno konkurować z firmami, które już są na rynku – mówił, apelując o mechanizmy finansowe, które pozwoliłyby polskim firmom wejść na rynek komercyjny.   Panel zakończył się optymistycznym akcentem. Uczestnicy zgodzili się, że obecny moment jest dobry na wejście w sektor półprzewodników, zwłaszcza w kontekście decentralizacji globalnych łańcuchów dostaw. Kluczowe pozostają jednak inwestycje w edukację, infrastrukturę badawczą i wsparcie dla firm, które chcą zaistnieć na tym wymagającym rynku.   Zmiany cywilizacyjne i klimatyczne a hydrotechnika Podstawą poprawnie funkcjonującej gospodarki wodnej jest hydrotechnika. Jej rozwiązania i infrastruktura umożliwiają wykorzystanie zasobów wodnych na potrzeby rozwoju społeczno-gospodarczego z poszanowaniem wymagań środowiskowych, a także zapewniają bezpieczeństwo wodne kraju w warunkach zagrożeń, zwłaszcza naturalnych. Hydrotechnika stoi obecnie przed dużymi wyzwaniami. Zakres problemów do rozwiązania jest ogromny: luka pokoleniowa w kadrze inżynierskiej i administracyjnej związanej z budownictwem wodnym, najniższe od dwóch stuleci stany wody w rzekach w okresie letnim, pogłębiona susza glebowa na dużych obszarach Europy, w tym Polski, wzrastające ryzyko występowania wielkich powodzi, a do tego ogromna liczba starzejących się budowli wodnych w naszym kraju i wreszcie – konieczność ochrony oraz poprawy stanu ekologicznego systemów wodnych. Diagnozy tych problemów i wyzwań oraz dyskusje nad propozycjami przeciwdziałania zagrożeniom były przedmiotem panelu „Hydrotechnika – kluczowe wyzwania w warunkach zachodzących zmian rozwojowych i klimatycznych”, prowadzonego przez dr. inż. Krzysztofa Radzickiego z Katedry Geoinżynierii i Gospodarki Wodnej Wydziału Inżynierii Środowiska i Energetyki PK. Na pytania moderatora odpowiadali: dr inż. arch. Anna Porębska z Wydziału Architektury PK, badaczka i praktyk zajmująca się problematyką odporności klimatycznej, zrównoważonej transformacji oraz adaptacji dziedzictwa kulturowego, a także dr inż. Radosław Stodolak Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, hydrolog zajmujący się modelowaniem hydrologicznym i hydrodynamicznym, ochroną od powodzi i suszy.   Bezcenne zasoby danych W gospodarce cyfrowej dane stają się jednym z najważniejszych zasobów strategicznych, porównywalnym z kapitałem, energią czy infrastrukturą. O przewadze konkurencyjnej państw i przedsiębiorstw coraz częściej decyduje nie tylko dostęp do danych, ale przede wszystkim zdolność do ich odpowiedzialnego współdzielenia, łączenia i wykorzystywania. Administracja publiczna i sektor prywatny dysponują komplementarnymi zasobami informacji. Dane statystyczne i administracyjne, w połączeniu z danymi pochodzącymi m.in. z sektora finansowego, telekomunikacyjnego czy platform cyfrowych, mogą wspierać trafniejsze decyzje gospodarcze, skuteczniejsze polityki publiczne, rozwój sztucznej inteligencji oraz lepsze usługi dla obywateli i przedsiębiorców. „Ekonomia danych. Współdzielenie danych jako fundament konkurencyjnej gospodarki” – panel pod takim tytułem odbył się 10 września w strefie „Gospodarka” przy współudziale Głównego Urzędu Statystycznego. Moderatorem dyskusji był prof. Andrzej Szarata, rektor Politechniki Krakowskiej. Na pytania prof. Szaraty odpowiadali: Jiho Cha, członek Komisji Spraw Zagranicznych Zgromadzenia Narodowego Republiki Korei, koordynator Globalnego Centrum Sztucznej Inteligencji; Paweł Jaroszek, członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; Dominika Rogalińska, wiceprezes Głównego Urzędu Statystycznego, odpowiedzialna za technologie informacyjne, jakość i zarządzanie danymi; Witold Staniszkis, dyrektor handlowy Google Cloud; Grzegorz Suszko, Head of Government Solutions for CEE Visa.   Polska energetyka cieplna, projektowanie ulic nowego porządku i ewolucja profilu absolwenta Zagadnienia związane z modernizacją i rozwojem polskiej energetyki cieplnej w kontekście zmieniającego się otoczenia prawnego na szczeblu unijnym i krajowym oraz coraz większego nacisku kładzionego za zagadnienia niskoemisyjności źródeł energii cieplnej, w tym energii systemowej, były przedmiotem dyskusji zatytułowanej „Ogrzewnictwo w Polsce w dobie zielonej transformacji – szanse i wyzwania”, prowadzonej przez dr. hab. inż. Damiana Muniaka, prof. PK z Katedry Energetyki Wydziału Inżynierii Środowiska i Energetyki PK. O pompach ciepła w energetyce cieplnej, elektryfikacji ciepłownictwa obecnie i w przyszłości oraz integracji systemów cieplno-energetycznych w budynkach w świetle nowych wymagań UE w zakresie energochłonności budynków, rozmawiali: Paweł Lachman, prezes Zarządu Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła i dr inż. Grzegorz Ojczyk z Wydziału Inżynierii Środowiska i Energetyki, projektant, konsultant i ekspert ds. instalacji sanitarnych, HVAC, energetyki oraz innowacyjnych rozwiązań OZE.   Jedna z debat w strefie Politechniki Krakowskiej poświęcona była ewolucji profilu absolwenta. Prowadził ją dziekan Wydziału Inżynierii i Technologii Chemicznej PK. O kształceniu kadr dla biznesu rozmawiali: dr inż. Aleksandra Burczyk, członkini Rady Uczelni Politechniki Krakowskiej oraz Zespołu ekspertów NCBR w zakresie jakości surowców, planowania jakości produkcji węgla kamiennego, koksu oraz zagrożeń naturalnych w górnictwie; dr hab. inż. Elżbieta Sikora, prof. PK, kierownik Katedry Chemii i Technologii Organicznej WIiTCh PK, specjalizująca się w technologii kosmetyków, zielonej chemii i surowcach naturalnych; Michał Kucała – doktorant Szkoły Doktorskiej PK; prof. Tomasz Wasilewski z Uniwersytetu Radomskiego im. Kazimierza Pułaskiego, członek Zespołu doradczego ministra nauki ds. infrastruktury badawczej, dyrektor B+R w firmie kosmetycznej Onlybio.life SA.   Aktywności w strefie „Dual Use Technology” Forum Ekonomicznego w Karpaczu zakończyła debata „Między konfliktem a konsensusem. Projektowanie ulic nowego porządku”, której gospodarzem był dr hab. inż. arch. Rafał Blazy, prof. PK z Katedry Planowania Przestrzennego, Projektowania Urbanistycznego i Ruralistycznego Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Wzięli w niej udział: prof. Marta Pogrzeba, dyrektor Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych; dr inż. arch. Agnieszka Ciepiela z Wydziału Architektury PK i dr hab. inż. arch. Marta Skiba, prof. UZ z Instytutu Architektury i Urbanistyki Uniwersytetu Zielonogórskiego.   PK Krakow University of Technology AI Visionary Award dla firmy Comex Wieczorem, 10 września, w czasie gali kończącej obrady XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu, poznaliśmy laureata III edycji nagrody PK Krakow University of Technology AI Visionary Award – spółkę Comex Polska. Przedsiębiorstwo tworzy rozwiązania dla kopalń, zakładów przeróbczych, a także chemicznych i recyklingowych – dostarcza systemy sortujące oraz technologie proszkowania. Spółka wyróżnia się praktycznym podejściem do wdrażania innowacji oraz współpracą naukowo-badawczą z jednostkami akademickimi, w tym z Politechniką Krakowską. Statuetkę wręczyła Monika Firlej, dyrektor FutureLab PK – jednostki wspierającej rozwój naukowy studentów.   Rektor Politechniki Krakowskiej prof. Andrzej Szarata wręczył podczas gali Nagrodę dla Organizacji Pozarządowej Roku. Wyróżnienie otrzymała Fundacja Cancer Fighters. Ogólnopolska fundacja działa na rzecz osób chorych na raka. Niesie pomoc dzieciom, młodzieży i dorosłym z całej Polski. Wspiera także rodziny i bliskich podopiecznych. Fundacja organizuje wydarzenia specjalne dla pacjentów dziecięcych oddziałów onkologicznych. Motywuje dzieci do dalszej walki i robi wszystko, aby choć na moment mogły zapomnieć o chorobie. W ramach historycznej akcji charytatywnej „Diss na raka”, zorganizowanej wiosną br. wspólnie przez Fundację Cancer Fighters, influencera Łatwoganga i rapera Bedoes 2115, udało się zebrać rekordową kwotę 292 738 293,05 zł na pomoc dzieciom i młodzieży walczącym z chorobami nowotworowymi.   – Jest dla mnie szczególnym zaszczytem wręczać nagrodę organizacji, która do pomagania inspiruje także społeczność Politechniki Krakowskiej, naszych studentów, pracowników i wychowanków. W 2024 r. nasz absolwent Jakub Patecki, znany jako influencer Patec – właśnie dla podopiecznych Fundacji Cancer Fighters – wspiął się na Mont Everest! – mówił w laudacji rektor PK.               Fot. Mirosław Żyłka         {fastsocialshare}

Sztuczna inteligencja zadomowiła się w naszym nasze życiu. Pomaga zdobywać wiedzę, przyspiesza pracę, ale też wpływa na społeczne relacje i kondycję ludzkich umysłów. Podczas wydarzeń w strefie Politechniki Krakowskiej na Forum Ekonomicznym w Karpaczu eksperci zastanawiali się, co ta zmiana oznacza dla człowieka: jak zachować krytyczne myślenie, odpowiedzialnie korzystać z możliwości AI i nie stracić zaufania do cyfrowej rzeczywistości. Rozmowy o psychologicznych aspektach nowych technologii, kształcie „cyfrowego społeczeństwa 2.0” oraz historii sztucznej inteligencji prowadziły do wspólnego wniosku: im potężniejsze stają się narzędzia AI, tym ważniejsze pozostają ludzkie kompetencje, wiedza i umiejętność samodzielnego oceniania świata.   Sztuczna inteligencja ma pomagać, ale nie myśleć za nas   Sztuczna inteligencja coraz częściej wykonuje za nas pracę, która jeszcze niedawno wymagała wyszukania informacji, porównania źródeł, połączenia faktów i samodzielnego wyciągnięcia wniosków. To wygodne, ale rodzi pytanie: co stanie się z naszymi umiejętnościami, jeśli przestaniemy je ćwiczyć? Podczas panelu „Pokolenie AI. Dlaczego technologia potrzebuje dziś psychologii?”  trzeciego dnia Forum Ekonomicznego w Karpaczu rozmowa o nowych technologiach szybko stała się rozmową o człowieku – jego zdolności do krytycznego myślenia, rozwoju dzieci i nawiązywaniu relacji.   Panel prowadził dr inż. Daniel Grzonka, prodziekan Wydziału Informatyki i Matematyki Politechniki Krakowskiej. W dyskusji uczestniczyli Tomasz Kuta, psycholog, psychoterapeuta i seksuolog z Centrum Pedagogiki i Psychologii PK, Krystyna Pietrzykowska z Hitachi Energy oraz Sebastian Misiakiewicz, założyciel SEOProfi.   Daniel Grzonka rozpoczął od zmian w sposobie zdobywania wiedzy. Jeszcze niedawno dyskutowano o tym, że dzieci coraz rzadziej piszą odręcznie, bo długopis zastąpiły klawiatura i myszka. Dziś zmiana idzie dalej – nawet klawiatura przestaje być potrzebna, bo z modelem językowym można rozmawiać przez mikrofon. Moderator przypomniał, że przez lata zdobywanie wiedzy opierało się na połączeniu „długopis, kartka, myśl”. Pytał, co stanie się z człowiekiem, jeśli technologia zacznie przejmować także ten wysiłek, dzięki któremu dotąd uczyliśmy się, ćwiczyliśmy własne umiejętności i rozwijaliśmy sposób myślenia.   W rozmowie pojawiła się metafora mózgu jako mięśnia, który potrzebuje ćwiczeń. – Nasz mózg potrzebuje zadań. My potrzebujemy doświadczać, potrzebujemy być w kontakcie z innymi ludźmi – mówił Tomasz Kuta.   Krystyna Pietrzykowska stawiała podobne pytanie: czy korzystając coraz częściej z gotowych odpowiedzi, nadal będziemy ćwiczyć własne myślenie? Zwracała uwagę, że nie wystarczy nauczyć się dobrze formułować polecenia dla AI. Trzeba jeszcze rozumieć argumenty, które otrzymujemy i umieć je podważyć.   Kiedy AI potwierdza to, do czego już mamy przekonanie   Pietrzykowska wskazała na jeszcze jeden problem. System poznaje użytkownika – jego wcześniejsze pytania, preferencje i dostarczane mu informacje. Może więc coraz częściej odpowiadać w sposób zgodny z jego przekonaniami. – Jeżeli tak jest, to nie mam tego kontrapunktu. Nie mam czegoś, do czego mogę się odnieść, czy mogę się pokłócić – mówiła. Zaznaczyła, że sama korzysta z AI przy pisaniu części maili, podsumowywaniu dokumentów czy przygotowywaniu prezentacji. Prosi jednak o źródła, sprawdza ich aktualność i ocenia przedstawione argumenty, ponieważ ma na tyle podstawowej wiedzy, żeby zweryfikować i zrozumieć podawane argumenty.   Przywołała też rozmowę z młodą doktorantką, która po rozpoczęciu nowej pracy zaczęła częściej wykorzystywać AI. Zadania wykonywała szybciej, ale po kilku miesiącach zauważyła: „Jestem rzeczywiście sprawniejsza, szybciej dostarczam wyniki, wszystko idzie szybciej, ale zaczynam mieć takie odczucie, że nie wiem, co jest głębiej”.   Krytyczne myślenie jest potrzebne każdemu użytkownikowi AI. Bez własnej wiedzy i refleksji trudniej zauważyć błąd, odróżnić mocny argument od pozornie przekonującej odpowiedzi czy dostrzec, że system jedynie potwierdza nasze wcześniejsze przekonania.   Czy można zastąpić relację z drugim człowiekiem?   Tomasz Kuta zwrócił uwagę na sytuacje, w których sztuczna inteligencja staje się nie tylko źródłem wiedzy, ale także powiernikiem. Jak mówił, część ludzi traktuje ją nawet jako diagnostę i zamiast skierować pytanie o swoje objawy do psychologa czy psychoterapeuty, najpierw sięga po telefon.   W kontakcie z drugim człowiekiem otrzymujemy jednak coś więcej niż samą odpowiedź. Widzimy reakcję na opowiadaną historię, emocje, wzruszenie czy empatię. Kuta zadał pytanie, czy taką relację można odtworzyć w kontakcie z systemem, który przekazuje informację zwrotną, ale nie przeżywa tego, o czym mu opowiadamy.   Ten wątek prowadził do rozmowy o najmłodszych. Tomasz Kuta, powołując się na raport „Nastolatki” NASK z 2025 r., przypomniał, że wielu uczniów kończących dziś szkołę podstawową dostało pierwszy smartfon przed ósmym rokiem życia. – Czy byli gotowi na to? Kto dał ten smartfon do ręki? I czy tam była ta refleksja i to krytyczne myślenie? – pytał. To również pytanie o odpowiedzialność dorosłych. Jak mówił Kuta, to oni jako pierwsi pokazują dzieciom świat technologii.   Psycholog użył też określenia „piaskownica relacyjna” – miejsca, w którym dziecko spotyka innych, wchodzi w spory, godzi się, prosi o pomoc i uczy funkcjonowania w grupie. Sebastian Misiakiewicz opowiadał z kolei o szkole swojej córki, gdzie uczniowie pracowali projektowo i wspólnie rozwiązywali problemy. – Oni nie siedzieli w smartfonach. Oni ze sobą rozmawiali – wspominał.   Tomasz Kuta podkreślał, że właśnie takie doświadczenia tworzą podstawę późniejszego samodzielnego myślenia. – Żeby zbudować myślenie krytyczne, musimy zacząć od fundamentów – mówił. Za te fundamenty uznał umiejętność budowania głębokich relacji.   AI nie oznacza końca ekspertów   Daniel Grzonka pytał rozmówców o wiedzę ekspercką. Skoro modele potrafią coraz lepiej analizować informacje i odpowiadać na specjalistyczne pytania, czy za kilka lat firmy nadal będą potrzebowały ekspertów? Krystyna Pietrzykowska wskazywała, że sama możliwość uzyskania odpowiedzi nie zastępuje wiedzy potrzebnej do jej oceny. W Hitachi Energy stosowane jest podejście human-centered AI: technologia ma pomagać człowiekowi i ułatwiać pracę, ale decyzja nadal należy do człowieka. – Analiza danych itp., AI poradzi sobie znacznie lepiej niż ktokolwiek z nas. I nawet z wnioskowaniem. Ale zrozumienie tego wniosku i podjęcie decyzji – tu zawsze powinien być na końcu człowiek – mówiła Pietrzykowska.   Wiedza eksperta pozostaje więc potrzebna nie tylko po to, by samemu znaleźć odpowiedź. Pozwala ocenić, czy propozycja systemu ma sens, zadać kolejne pytanie i zdecydować, czy można na jej podstawie działać. Odpowiedzialności za tę decyzję nie można przekazać algorytmowi.   Do tego sprowadzało się także podsumowanie moderatora: na pierwszym miejscu powinien pozostać człowiek, nie technologia. A umiejętnością, której szczególnie trzeba pilnować, jest krytyczne myślenie. Żeby go nie stracić, mózg nadal musi dostawać zadania – także wtedy, gdy obok mamy narzędzie, które może nas szybko wyręczyć.   Czy możemy jeszcze ufać temu, co widzimy? W Karpaczu także o cyfrowym społeczeństwie 2.0   Czy za kilka lat (a może miesięcy) będziemy potrafili rozpoznać, że tekst powstał z udziałem sztucznej inteligencji, a głos znanej osoby został wygenerowany? O pracy, relacjach, zaufaniu i nowych kompetencjach potrzebnych w świecie AI rozmawiano podczas panelu „Cyfrowe społeczeństwo 2.0. Jak sztuczna inteligencja zmienia nasze wybory, relacje i rzeczywistość?” na Forum Ekonomicznym w Karpaczu.   Panel moderowali dr inż. Zbigniew Pilch oraz mgr inż. Maciej Gibas z Wydziału Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej Politechniki Krakowskiej. W dyskusji uczestniczyli Iwona Brzózka-Złotnicka, prezeska Stowarzyszenia Cyfrowy Dialog, Łukasz Salwarowski, prezes Stowarzyszenia MANKO i redaktor naczelny „Głosu Seniora”, dr hab. Ewa Kozień, prof. uczelni, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie oraz ks. dr hab. Sławomir Soczyński SDS, prof. UPJPII, prorektor ds. polityki kadrowej i rozwoju Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie.   Dr inż. Zbigniew Pilch wyjaśnił na początku spotkania, czym cyfrowe społeczeństwo 1.0 różni się od 2.0. Pierwsze wiązało się z upowszechnieniem Internetu i narzędzi służących do wymiany oraz przetwarzania informacji. W społeczeństwie 2.0 coraz większą rolę odgrywa sztuczna inteligencja, która nie tylko pomaga informacje znaleźć, ale także je porządkuje, interpretuje i przygotowuje gotowe odpowiedzi.   To zmienia również pytanie o cyfrowe kompetencje. Jeszcze niedawno wystarczało wiedzieć, gdzie szukać informacji i jak posłużyć się urządzeniem. Dzisiaj trzeba także umieć ocenić, czy odpowiedź przygotowana przez AI jest wiarygodna.   Dwie prędkości? A może trzy   Czy sztuczna inteligencja stworzy społeczeństwo dwóch prędkości – ludzi, którzy dzięki niej będą pracować szybciej i zwiększać swoje możliwości, oraz tych, którzy nie nadążą? Iwona Brzózka-Złotnicka zwróciła uwagę, że taki podział jest zbyt prosty. Sama znajomość promptowania nie przesądzi o tym, kto lepiej poradzi sobie z nową technologią.   – Wydaje mi się, że te dwie prędkości będą wynikały z jakości edukacji. Czym innym jest sytuacja, gdy ktoś uczy mnie promptowania, a czym innym, gdy uczy mnie etyki korzystania z AI. Jeżeli ktoś trafi na nauczyciela, który pokaże mu, że kompetencją jest także umiejętność świadomego zrezygnowania z AI, a ktoś inny będzie się uczył tylko, jak dostawać gotowce: „Zrób mi, napisz, podaj, przeanalizuj, zrób tabelkę, wygeneruj zdjęcie”, to dla mnie są właśnie dwie prędkości.   Inny podział zaproponował Łukasz Salwarowski. Wyróżnił w społeczeństwie trzy grupy: osoby, które w ogóle nie korzystają z AI, użytkowników przyjmujących jej odpowiedzi bezkrytycznie oraz tych, którzy wykorzystują narzędzie, ale sprawdzają jego propozycje i sami odpowiadają za końcowy rezultat. Pod względem szybkości i skuteczności przewagę ma ta ostatnia grupa. Salwarowski zwrócił jednak uwagę na pewien paradoks: w jego ocenie ciekawsze efekty pracy często tworzą osoby, które w ogóle nie korzystają ze sztucznej inteligencji, ponieważ ich teksty mocniej odzwierciedlają własny sposób myślenia i unikalny język autora.   Do kwestii różnicy między szybkim rezultatem a samodzielną pracą nawiązał także ks. prof. Sławomir Soczyński, przywołując historię dwóch studentów piszących prace dyplomowe. Jeden może z pomocą AI szybko dojść do bardzo dobrego rezultatu. Drugi sam szuka odpowiedzi, mierzy się z problemem i dochodzi do celu dłuższą drogą. Według Soczyńskiego nie muszą to być dwie kategorie ludzi, z których jedna wygrywa. Człowiek może pójść prostą drogą i osiągnąć cel. Albo może pójść drogą wyboistą. Nie wiem, czy ona jest lepsza, czy gorsza, bo ja tego tak nie kategoryzuję. Jeśli to będzie świadoma decyzja człowieka, to niech będzie z nią szczęśliwy. Czy to są dwie prędkości? Nie, to są dwa style życia - zaznaczył.   Do tego dochodzi jeszcze zmiana samego sposobu pracy z modelami językowymi. Iwona Brzózka-Złotnicka mówiła o użytkownikach, którzy nie ograniczają się do polecenia „napisz mi”, lecz przekazują czatowi własne materiały, poprawiają kolejne wersje i uczą go swojego sposobu pisania. W takim przypadku coraz trudniej będzie po samym tekście stwierdzić, czy i w jakim stopniu powstał z wykorzystaniem AI.   Jej zdaniem właśnie sposób korzystania z narzędzia może różnicować pracowników. Ktoś może kopiować pierwszą wygenerowaną odpowiedź, a ktoś inny prowadzić z modelem wieloetapową pracę, zachowując własny język i kontrolę nad rezultatem.   Natomiast Prof. Ewa Kozień zwróciła uwagę, że korzystanie z AI nie zwalnia człowieka z odpowiedzialności za podejmowane decyzje. – Nie możemy powiedzieć, że sztuczna inteligencja podjęła decyzję za nas. Na pewno jest tak, że kiedy odnosimy sukces, mówimy, że to nasza zasługa, a kiedy ponosimy porażkę, często wskazujemy na podpowiedź czy rekomendację sztucznej inteligencji – mówiła prof. Ewa Kozień.   W rozmowie o sytuacji seniorów pojawiły się dwie różne kwestie. Część osób starszych nadal ma trudności z dostępem do technologii lub jej obsługą. Jednocześnie wielu seniorów chętnie uczy się korzystania z AI, a chatbot może być dla nich pomocą w codziennym życiu, także wtedy, gdy doskwiera im samotność.   – Prowadzimy kampanię „Miłość po sześćdziesiątce”, bo wiemy, że samotność bardzo dotyka seniorów. Uważamy, że sztuczna inteligencja w tym obszarze może być bardzo pomocna. Jeżeli senior będzie rozmawiał ze sztuczną inteligencją i pomoże mu to w walce z samotnością, to dobrze. Ja widzę w sztucznej inteligencji olbrzymią szansę na poprawę sytuacji mentalnej i zdrowotnej seniorów – mówił Łukasz Salwarowski.    Kiedy obraz i głos przestają być dowodem Przez dziesięciolecia fotografia i nagranie kształtowały prosty odruch: skoro widzimy konkretną osobę i słyszymy jej głos, to prawdopodobnie naprawdę wypowiedziała te słowa. Generatywna sztuczna inteligencja ten odruch podważa.   Ks. prof. Sławomir Soczyński mówił, że może pojawić się potrzeba nowych sposobów potwierdzania autentyczności cyfrowych materiałów. – Jesteśmy przyzwyczajeni do tego, że obraz odpowiada rzeczywistości, którą przedstawia. To się skończyło. Będziemy więc potrzebować kogoś, kto potwierdzi, że dany obraz jest autentyczny, kto powie: „Tak, to jest rzeczywisty obraz”. Być może pojawi się nowa potrzeba takiego „notariusza”, bo nie będziemy już w stanie bezwarunkowo ufać temu, co widzimy. A może nawet nie powinniśmy temu ufać - zaznaczył.   Ks. prof. Sławomir Soczyński nawiązał również do działalności Centrum Akademickiego Standardów Etycznych (CASE) na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie. Jak mówił, rozwijane są tam narzędzia służące do weryfikacji i potwierdzania autentyczności materiałów.   Problem wiarygodności cyfrowych treści ma szczególnie praktyczne znaczenie w przypadku seniorów. Łukasz Salwarowski odwołał się do prowadzonej od 10 lat kampanii „Bezpieczny Senior – Stop Manipulacji, Nie Daj Się Oszukać”. Deepfake pozwala przestępcy wykorzystać nie tylko wiadomość lub telefon, ale również twarz i głos osoby, której odbiorca ufa.   – Jednym z przestępstw, o którym wiemy, jest deepfake, czyli wykorzystanie obrazu, głosu autorytetu do wprowadzenia w błąd i uzyskania korzyści materialnych. Niestety rośnie żniwo, które przestępcy zbierają w ten sposób. Mimo działań naszych cyberpolicjantów. Z roku na rok rośnie ilość pieniędzy wyciąganych z konta i portfeli seniorów. Rośnie też ilość typów oszustw i manipulacji. W naszej kampanii wyliczyliśmy już 50 typów oszustw i manipulacji, z tego połowę stanowią cyberoszustwa.   Deepfake podważa jedną z dotychczasowych intuicji dotyczących bezpieczeństwa w sieci: rozpoznawalna twarz i znajomy głos nie są już gwarancją, że przekaz rzeczywiście pochodzi od danej osoby. Dla seniorów, którzy często opierają ocenę wiarygodności na zaufaniu do znanych osób i autorytetów, może to być szczególnie niebezpieczne.   Dyskusja pokazała, że cyfrowe społeczeństwo 2.0 będzie wymagało od nas czegoś więcej niż sprawnego korzystania z nowych narzędzi. Coraz ważniejsza stanie się umiejętność oceny tego, co przygotowała sztuczna inteligencja, rozpoznawania manipulacji i świadomego decydowania, kiedy technologii zaufać, a kiedy jej odpowiedź sprawdzić.   Historia AI na kartach książki prof. Ryszarda Tadeusiewicza   Doskonałym podsumowaniem dyskusji w strefie PK obejmujących obszar szeroko pojętej informatyki była prezentacja najnowszej książki prof. Ryszarda Tadeusiewicza pt. „Sztuczna inteligencja. Od Turinga po ChatGPT”. Jak wskazuje były rektor Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, historia sztucznej inteligencji jest dłuższa niż się wydaje, bo idee „myślących” urządzeń można odnaleźć już w starożytności. Od oszustwa Wolfganga von Kempelena i jego „Szachowego Turka”, który ograł m.in. Napoleona Bonapartego, po początki sztucznej inteligencji w nowoczesnym rozumieniu Alana Turinga, aż po niesamowity rozwój AI w ostatnich dziesięcioleciach – prof. Tadeusiewicz funduje czytelnikom pasjonującą podróż śladem technologii, która teraz jest na ustach wszystkich.   W publikacji można m.in. przeczytać o historii sieci neuronowych, sztucznej inteligencji w grach i wielkich modelach językowych. Rozmowę z autorem – doktorem honoris causa też Politechniki Krakowskiej – przeprowadził rektor Politechniki Krakowskiej prof. Andrzej Szarata. Prof. Ryszard Tadeusiewicz jest wybitnym specjalistą w dziedzinach biocybernetyki i inżynierii biomedycznej, automatyki i robotyki oraz informatyki, prekursorem nowych kierunków badawczych w Polsce, w tym sztucznych sieci neuronowych i automatycznej interpretacji obrazów medycznych.       (kzw, bk)        {fastsocialshare}

Raport „Bezpieczeństwo łańcuchów dostaw w polskim przemyśle obronnym w czasie pokoju” zaprezentowano w czwartek 10 września 2026 r. podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu. To unikalny w skali kraju, kompleksowy dokument o strategicznym dla Polski znaczeniu. W jego przygotowanie zaangażowani byli eksperci Politechniki Krakowskiej oraz pięciu innych czołowych polskich uczelni. Diagnoza postawiona w dokumencie to ostrzeżenie: tempo modernizacji Sił Zbrojnych RP wyprzedza dziś rozwój zdolności krajowego przemysłu obronnego i jego zdolności do zapewnienia bezpieczeństwa i ciągłości łańcuchów dostaw. Dlatego eksperci przedstawiają konkretne rekomendacje dla bezpieczeństwa Polski. W prezentacji dokumentu z udziałem wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiaka-Kamysza uczestniczyli w Karpaczu rektor PK prof. Andrzej Szarata oraz inni przedstawiciele zespołu współautorów dokumentu z PK.      Rektorzy sześciu czołowych polskich uczelni, w tm rektor Politechniki Krakowskiej prof. Andrzej Szarata, podczas prezentacji raportu z udziałem wicepremiera Władysława Kosiniaka-Kamysza, Zygmunta Berdychowskiego (Fundacja Instytut Studiów Wschodnich) i posła Andrzeja Grzyba, przewodniczącego Sejmowej Komisji Obrony Narodowej  /  Fot. Mirosław Żyłka     Raport „Bezpieczeństwo łańcuchów dostaw w polskim przemyśle obronnym w czasie pokoju” jest odpowiedzią na potrzebę zdiagnozowania faktycznego stanu polskiego sektora zbrojeniowego w obliczu bezprecedensowego wzrostu wydatków na obronność. Opracowanie w przekrojowy sposób mapuje potencjał polskiego przemysłu. Wskazuje też obszary najwyższego ryzyka zakłóceń – od sabotażu i cyberataków po utratę kluczowych dostawców i przerwanie szlaków transportowych. Znaczenie raportu wykracza poza diagnozę obecnego stanu przemysłu obronnego. Jego celem jest wskazanie zależności, które mogą ograniczać zdolność Polski do produkcji, dostarczania, naprawy i odtwarzania sprzętu wojskowego, oraz zaproponowanie działań pozwalających zwiększyć odporność całego systemu.   Nie skala wydatków, a zdolności do zarządzania ryzykiem   Jeden z najważniejszych wniosków z analiz i badań  bezpieczeństwo łańcuchów dostaw w polskim przemyśle obronnym to ten, że Polska znajduje się obecnie w sytuacji, w której skala zakupów uzbrojenia rośnie szybciej niż zdolność państwa do zapewnienia bezpieczeństwa i ciągłości dostaw. Fundamentalnym problemem nie jest brak środków finansowych, lecz brak zintegrowanego systemu identyfikowania, oceny i ograniczenia zależności technologicznych, materiałowych, infrastrukturalnych i kadrowych. Polska może kupować coraz więcej nowoczesnego uzbrojenia, a jednocześnie pozostawać zależna od pojedynczych zagranicznych dostawców kluczowych komponentów czy usług serwisowych. Oznacza to, że wzrost potencjału wojskowego nie jest automatycznie równoznaczny ze wzrostem bezpieczeństwa państwa. Eksperci podkreślają, że państwo, które zna swoje zależności technologiczne i potrafi nimi skutecznie zarządzać, buduje realne i trwałe bezpieczeństwo. W raporcie odpowiadają na pytania, pod jakimi warunkami Polska będzie w stanie samodzielnie produkować, utrzymywać, naprawiać i modernizować elementy systemu obronności kraju w sytuacji krytycznego zagrożenia.     Priorytety i rekomendacje dla suwerennej Polski   Dlatego w raporcie eksperci wskazują 6 priorytetów i kluczowe rekomendacje:   Centralna mapa bezpieczeństwa: wskazano na konieczność stworzenia kompleksowej mapy obejmującej krytycznych dostawców, surowce, technologie, infrastrukturę oraz zdolności do odtworzenia produkcji. Państwo musi dysponować wiedzą, kto jest jedynym dostawcą i jak szybko można odbudować utraconą zdolność wytwórczą. Ewolucja roli MON: Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Agencja Uzbrojenia muszą aktywnie zarządzać zdolnością operacyjną w całym cyklu życia sprzętu wojskowego, a nie tylko podczas jego zakupu. Niezbędne jest także wyeliminowanie silosowości informacyjnej między wojskiem, przemysłem i instytucjami finansującymi. Mądra odporność zamiast pełnej autarkii: Nie wszystko musi być produkowane w kraju, ale to, co krytyczne dla Sił Zbrojnych RP, musi zostać bezwzględnie zabezpieczone. Szczególnej ochrony – przez dywersyfikację dostaw i tworzenie strategicznych rezerw – wymagają: mikroelektronika, półprzewodniki, materiały energetyczne i chemii specjalistycznej  Amunicja 155 mm jako priorytet: Rozwój zdolności jej produkcji w kraju powinien być traktowany jako strategiczny program przemysłowo-obronny państwa. Musi on obejmować cały łańcuch dostaw – od surowców i chemii, po elaborację, aby uniezależnić elementy krytyczne od podmiotów zagranicznych. Ludzie to kapitał obronny: Utrata zaledwie kilku wąskich ekspertów może oznaczać utratę zdolności technologicznej, której odbudowa potrwa lata. Niezbędny jest zatem system identyfikacji kompetencji krytycznych, rozwój programów sukcesji oraz utworzenie stabilnego Korpusu Menedżerów w przedsiębiorstwach strategicznych.  Czas to bezpieczeństwo: Należy skrócić przewlekłe postępowania zakupowe i procedury certyfikacyjne. Oprócz tego, skuteczny wywiad gospodarczy oraz kontrwywiad muszą stać się stałym elementem ochrony naszych łańcuchów dostaw.   Autorzy raportu podkreślają, że  zabezpieczenie polskich łańcuchów dostaw to dzisiaj racja stanu, od której zależą suwerenność i bezpieczeństwo Polski.   Eksperci Politechniki Krakowskiej w pracach nad strategicznym raportem   Wkład naukowy i badawczy w powstanie dokumentu wniosło sześć czołowych polskich uczelni,  oprócz Politechniki Krakowskiej to Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Jagielloński, Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego, Akademia Górniczo-Hutnicza, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie.   – Politechnika Krakowska wniosła do raportu kompetencje z zakresu transportu, logistyki, modelowania systemów oraz analizy infrastruktury, pokazując, jak wiedza techniczna może przekładać się na realne bezpieczeństwo państwa. To ważna rola polskich uczelni technicznych – współtworzyć rozwiązania, które wzmacniają suwerenność i odporność Polski –  mówi rektor Politechniki Krakowskiej prof. Andrzej Szarata. – Eksperci potwierdzają w dokumencie, że nowoczesne uzbrojenie jest tak silne, jak silny i odporny jest system, który pozwala je dostarczać, utrzymywać i rozwijać. Dlatego bezpieczeństwo Polski wymaga nie tylko zakupów, ale także budowania własnych kompetencji, infrastruktury i odpornych łańcuchów dostaw.   W przygotowaniu raportu uczestniczył 10-osobowy zespół ekspertów Politechniki Krakowskiej: dr inż. Daniel Kubek (koordynator), prof. dr inż. Andrzej Szarata, dr inż. Augustyn Lorenc, dr inż. Paweł Więcek, dr inż. Aleksandra Ciastoń-Ciulkin, dr inż. Jan Paszkowski, dr inż. Damian Grela, dr inż. Marcin Pawlik, mgr iż. Mariusz Soboń (wszyscy z Wydziału Inżynierii Lądowej) oraz mgr inż. Jacek Kasz, dyrektor CTT PK.     - Zespół PK odpowiadał za znaczącą część analiz infrastruktury transportowej i logistycznej, obejmujących m.in. zdolność utrzymania ciągłości dostaw, identyfikację potencjalnych wąskich gardeł oraz ocenę możliwości przekierowania przepływów po wystąpieniu zakłócenia – mówi dr inż. Daniel Kubek, kierownik Katedry Systemów Transportowych i Logistyki PK. – W ramach prac opracowano również podejście do systemowej oceny przemieszczeń logistycznych, uwzględniające nie tylko czas przejazdu, lecz cały proces dostawy – od dostępności zasobu, przez przygotowanie, transport i przeładunek, aż po przekazanie odbiorcy.   Wkład Politechniki Krakowskiej objął także analizę współzależności infrastruktury fizycznej i cyfrowej, w tym ryzyka wynikające z powiązań między transportem, energetyką, systemami teleinformatycznymi i logistyką, oraz udział w części raportu dotyczącej potencjału cywilnych uczelni technicznych we wspieraniu rozwoju polskiego przemysłu obronnego. – Szczególnie istotne było wskazanie, że bezpieczeństwo łańcucha dostaw nie zależy od pojedynczej drogi, magazynu, systemu informatycznego czy źródła zasilania, lecz od odporności całego, wzajemnie powiązanego systemu – podkreśla Daniel Kubek.   Minister obrony narodowej dziękuje polskim uczelniom   Wyniki blisko dwuletnich prac nad raportem zostały zaprezentowane podczas XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu, zamykając proces rozpoczęty  2024 r. podpisaniem listu intencyjnego podczas karpackiego Forum. Wraz z Fundacją Instytutem Studiów Wschodnich deklarację współpracy przy tworzeniu raportu złożyły wtedy Politechnika Krakowska, WAT i SGH. Potem do prac nad dokumentem dołączyły UJ, UW i AGH.   Podczas XXXV Forum w Karpaczu rektorzy wszystkich sześciu uczelni, w tym PK, złożyli raport na ręce wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza. Ten mówił: – Dziękuję najlepszym polskim uczelniom, które były zaangażowane w przygotowanie raportu. Zapewniam, że będziemy wdrażać jego rekomendacje.  Chcemy inwestować nie tylko w najlepszy sprzęt, ale też w jego utrzymanie, serwisowanie, a co najważniejsze – ma to być wytwarzane na polskim i europejskim rynku. Nie da się zbudować bezpieczeństwa bez dywersyfikacji miejsc produkcji, w tym uwzględnienia odbiorców, którym ten sprzęt będzie slużył. Bezpieczeństwo kosztuje, ale musimy być niezależni. Taniej jest przenieść produkcję do Indii, drożej jest produkować w Europie, ale najdrożej kosztuje utrata łańcucha dostaw w momencie konfliktu wojennego. Wtedy cena jaką zapłacimy, to może być nawet cena krwi. Wolę zainwestować dziś więcej, żeby budować bezpieczną Polskę dla kolejnych pokoleń, żeby nasze dzieci i wnuki nie musiały płacić własną krwią za brak odważnych decyzji dziś.     Prezentacja raportu spotkała się w Karpaczu z ogromnym zainteresowaniem ekspertów branży, naukowców, przedstawicieli resortów i administracji publicznej oraz dziennikarzy.     (mas, dk)    Fot. Mirosław Żyłka     {fastsocialshare}

    9 września był drugim, intensywnym dniem tegorocznego Forum Ekonomicznego w Karpaczu: od dyskusji na temat wyzwań dla motoryzacji, poprzez debaty o najnowszych technologiach na polu walki i filozofii dual-use w budownictwie aż po arcyciekawą rozmowę rektora Politechniki Krakowskiej prof. Andrzeja Szaraty ze znanym fizykiem, popularyzatorem nauki i artystą – prof. Andrzejem Draganem. To wszystko w strefie Politechniki Krakowskiej pn. „Dual Use Technology”.       Co dalej z europejską motoryzacją? Europa jest kolebką motoryzacji i jednym z najważniejszych światowych centrów rozwoju i produkcji samochodów. Dziś europejski sektor motoryzacyjny mierzy się jednak  z wyzwaniami, które mogą zdecydować o jego pozycji w globalnej gospodarce na kolejne dekady. Transformacja energetyczna, nowe regulacje dotyczące emisji, rozwój elektromobilności, ekspansja chińskich producentów oraz zmieniające się oczekiwania społeczne były głównymi tematami panelu dyskusyjnego „Nowe wyzwania dla motoryzacji”, prowadzonego przez prof. Marka Brzeżańskiego, kierownika Katedry Pojazdów Samochodowych Wydziału Mechanicznego Politechniki Krakowskiej.   W dyskusji uczestniczyli: Olga Tworek, dyrektor Departamentu Transportu Drogowego w Ministerstwie Infrastruktury, Andrzej Gemra, ekspert ds. Public Affairs & Elektromobilność w Renault Group, Andrzej Szałek, doradca Zarządu Toyota Central Europe, Rafał Sala z Zakładu Badań Silników w Instytucie Badań i Rozwoju Motoryzacji BOSMA oraz Michał Wekiera, Dyrektor Generalny Polskiego Związku Przemysłu Motoryzacyjnego. Czytaj więcej           „Cyberstrażnik” na szynach Zaawansowany system monitorowania i ochrony cyberbezpieczeństwa dla transportu szynowego powstał w Polsce. RailGuard Sentinel (RGS) to wspólne dzieło naukowców Politechniki Krakowskiej i specjalistów firmy Public Transport Service (PTS). Monitoruje w czasie rzeczywistym zagrożenia dla pojazdów szynowych – lokomotyw, zespołów trakcyjnych, tramwajów, metra. Chroni pokładowe sieci IT/OT przed atakami, wykrywa anomalie i podatności na cyberzagrożenia. Skuteczną ochronę systemów krytycznych zapewnia bez ingerencji w ich pracę. Polska premiera rozwiązania odbyła się w drugi dzień Forum Ekonomicznego w Karpaczu, a europejską prezentację systemu zaplanowano w końcu września w Berlinie, podczas największych na kontynencie targów branżowych w kolejnictwie (Innotrans 2026). W prezentacji na temat rozwiązania RailGuard Sentinel udział wzięli: rektor PK prof. Andrzej Szarata; Robert Karwasz, prezes zarządu Public Transport Service; Marcin Tomczak, dyrektor techniczny firmy i dr inż. Andrzej Bartosiewicz z PK – obydwaj z zespołu twórców rozwiązania. Rozmowę prowadził dr hab. inż. Piotr Małka, prof. PK z Wydziału Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej, współtwórca systemu. Czytaj dalej       Uczelnie pracują dla gospodarki Patent, licencję czy spółkę spin-off łatwo policzyć. Trudniej uchwycić wartość ekspertyzy, wpływu na zmianę procesu technologicznego albo rozwiązania opracowanego przez naukowców dla firmy czy samorządu. Tymczasem właśnie tak często uczelnie wspierają gospodarkę. O tym, co usprawni współpracę i pokaże jej rzeczywistą skalę, rozmawiali uczestnicy panelu „Od potencjału do wpływu. Jak uruchomić skuteczną współpracę nauki z biznesem?”. W rozmowie uczestniczyli prof. Maria Mrówczyńska, sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego; prof. Andrzej Szarata, rektor Politechniki Krakowskiej i inicjator panelu; dr hab. inż. Marta Kosior-Kazberuk, prof. PB, rektor Politechniki Białostockiej; prof. Arkadiusz Wójs, rektor Politechniki Wrocławskiej; prof. Teofil Jesionowski, rektor Politechniki Poznańskiej. Panel moderowała Natalia Osica, przewodnicząca zespół do spraw wzmocnienia transferu wyników badań naukowych powołanego przez ministra nauki. Dyskusja dotyczyła nie tylko komercjalizacji rozumianej jako sprzedaż patentów czy tworzenie spółek. Rozmówcy wracali też do bardziej podstawowego pytania: jak dziś wygląda praca politechnik dla gospodarki, której przejawy można zobaczyć w statystykach, a które pozostają poza nimi, choć faktycznie kończą się zastosowaniem wyników badań. Czytaj dalej     Drugie życie zabytków oraz prefabrykacja w służbie mieszkalnictwa i obronności Czy zabytki to jedynie kosztowny balast dla budżetu, czy może fundament tożsamości i ukryty kapitał nowoczesnego miasta? Współczesne podejście do dziedzictwa architektonicznego balansuje między rygorystyczną ochroną konserwatorską a brutalnymi prawami wolnego rynku. Do tego kwestie związane z Zielonym Ładem i wpływem adaptacji zabytków na ograniczenie śladu węglowego i zrównoważony rozwój. Ale czy stać nas na to, żeby zabytki pozostawić w ruinie, czy może jednak adaptować je do nowych funkcji i dać im nowe życie? Nad tymi zagadnieniami pochylili się uczestnicy porannego panelu pt. „Czy stać nas na zabytki? Re-use jako konieczność czy ekonomiczne ryzyko?”, który prowadziła dr inż. arch. Małgorzata Hryniewicz z Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Na fotelach panelistów zasiedli eksperci: prof. Dominika Kuśnierz-Krupa, prezes Oddziału Krakowskiego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków; Borysław Czarakcziew, prezes Krajowej Rady Izby Architektów RP; Bohdan Biś-Lisowski, przewodniczący Polskiej Rady Architektury; Marcin Hołub, kierownik projektów związany ze Stowarzyszeniem Arche; Jacek Maleszka, Wielkopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków; Karolina Sokołowska, architektka.   Tematy architektoniczne wróciły w strefie PK w godzinach popołudniowo-wieczornych. O 17.15 odbył się panel „Betonowa tarcza. Nowoczesna prefabrykacja jako szansa dla budownictwa mieszkaniowego i fundament budowy schronów dla ludności na wypadek konfliktu zbrojnego”, moderowany przez prof. Tomasza Kozłowskiego, prodziekana Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej. Uczestnicy podjęli się określenia, w jaki sposób beton może stać się zarówno fundamentem nowoczesnych osiedli, jak i kluczowym elementem infrastruktury przetrwania. Czy w ogóle możliwa jest harmonia między funkcjonalnością mieszkań a wymogami militarnymi? Do udziału w tej ważnej debacie zaproszono: Tomasza Lewandowskiego, podsekretarza stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii; dr hab. inż. Lucynę Domagałę, prof. PK, dziekan Wydziału Inżynierii Lądowej PK; Zbigniewa Pilcha, dyrektora wykonawczego Stowarzyszenia Producentów Cementu; Marka Chrobaka, prezes zarządu głównego Stowarzyszenia Architektów Polskich; Karola Nieradkę, prezesa SARP Oddział Szczecin, Biuro Maxberg Szczecin. Po dyskusji, bynajmniej nie w opozycji do niej, dr inż. arch. Bartosz Dendura zaprezentuje raport specjalny pt. „Słomiany zapał, betonowe nawyki – dlaczego polskie eko-deklaracje kończą się na cegle i betonie”. Badanie architekta z Politechniki Krakowskiej to analiza rozdźwięku między deklarowaną świadomością ekologiczną Polaków a ich rzeczywistymi intencjami zakupowymi w obszarze budownictwa i nieruchomości.     Metro po polsku W ostatnich latach temat budowy metra pojawia się w debatach rozwojowych coraz większej liczby polskich miast i regionów. Dobrym przykładem jest Kraków, gdzie projekt metra znajduje się w fazie intensywnych przygotowań urzędowych i badań prowadzonych w tym zakresie. Zwolennicy szybkiej, bezkolizyjnej, elektrycznej kolei wskazują na potencjał pobudzania inwestycji, wzrost atrakcyjności gospodarczej oraz możliwość wykorzystania infrastruktury metra także w kontekście odporności i bezpieczeństwa państwa. Czy inwestycje w metro mogą pobudzać wzrost gospodarczy, zwiększać odporność miast dzięki funkcjom infrastruktury dual-use oraz wzmacniać konkurencyjność regionów? Jakie są doświadczenia polskich i europejskich miast, modele finansowania oraz długoterminowe skutki ekonomiczne, społeczne i przestrzenne inwestycji w metro? W debacie na ten temat („Metro Polska 2030: impuls gospodarczy, infrastruktura podwójnego zastosowania czy finansowe wyzwanie dla samorządów?”, strefa „Gospodarka”), którą poprowadził Krzysztof Rodziewicz, dyrektor Departamentu Analiz Transportowych Centrum Unijnych Projektów Transportowych, nie mogło zabraknąć prof. Andrzeja Szaraty – specjalisty w zakresie inżynierii lądowej i transportu, przewodniczącego Rady Naukowo-Technicznej ds. Metra w Krakowie. Gościem specjalnym panelu był minister infrastruktury Dariusz Klimczak. Na pytania prowadzącego odpowiadali też: Maciej Fijałkowski, sekretarz m.st Warszawy; Paweł Gancarz, marszałek Województwa Dolnośląskiego; Maciej Kliś, wiceprezes Zarządu Banku Gospodarstwa Krajowego; Maria Wojtacha, dyrektor Departamentu Komunalnego w Urzędzie Miasta Krakowa.     Nowe technologie na froncie Sztuczna inteligencja obecna jest praktycznie w każdej sferze, toteż ni może dziwić, że coraz częściej wykorzystywana jest na polu walki – od wspomagania analizy danych wywiadowczych, przez autonomiczne drony, aż po cyberwojnę i operacje informacyjne. Doświadczenia z wojny w Ukrainie i napięcia na Bliskim Wschodzie pokazują, że AI przyspiesza podejmowanie decyzji i zmienia dynamikę konfliktów. Ale czy daje realną przewagę, czy tylko złudzenie kontroli? Nad tym zastanawiali się wczoraj dr hab. inż. Maciej Jaworski, prof. PK z Katedry Informatyki Wydziału Informatyki i Matematyki Politechniki Krakowskiej i jego rozmówca – płk rez. dr hab. inż. Zbigniew Piotrowski, prof. Wojskowej Akademii Technicznej im. Jarosława Dąbrowskiego. Dyskusja nosiła tytuł „AI na froncie – nowa era konfliktów zbrojnych”.   Współczesny wyścig zbrojeń to w rzeczywistości wyścig laboratoryjny i ekonomiczny. Zaawansowane technologie mają strategiczne znaczenie nie tylko jako element przewagi militarnej, ale również katalizator nowoczesnej gospodarki. W dobie deglobalizacji i rywalizacji mocarstw o surowce krytyczne, zdolność do wytwarzania własnych, zaawansowanych kompozytów i stopów staje się warunkiem autonomii strategicznej państwa. O mechanizmach transferu technologii ze świata akademickiego do przemysłu zbrojeniowego oraz finansowaniu badań nad materiałami przyszłości, takimi jak grafen, czy potencjale przenikania przełomowych odkryć naukowych z obszaru military do gospodarki cywilnej, rozmawiali goście panelu „Od laboratorium do poligonu: Strategiczne zarządzanie innowacjami technologicznymi jako motor wzrostu gospodarczego i suwerenności obronnej”, moderowanego przez prof. Agnieszkę Sobczak-Kupiec, prodziekan Wydziału Inżynierii Materiałowej i Fizyki. Na pytania prowadzącej odpowiadali: prof. Maria Mrówczyńska, sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego; Marcin Seniuk, dyrektor Centrum Rozwoju Startupów Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości; prof. Tomasz Wasilewski z Uniwersytetu Radomskiego im. Kazimierza Pułaskiego, członek Rady Nadzorczej OnlyBio.Life S.A.; dr hab. inż. Stanisław Kuciel, prof. PK z Wydziału Inżynierii Materiałowej i Fizyki Politechniki Krakowskiej.     Ultraprecyzyjne pomiary dla wszystkich gałęzi przemysłu Koncepcje Przemysłu 4.0 i 5.0 stawiają istotne wyzwania dla nowoczesnych systemów produkcyjnych. Oprócz automatyzacji i cyfryzacji produkcji, głównym wymaganiem wobec systemów wytwarzania jest wysoka jakość produktów. Kluczową rolę w tym zakresie odgrywają systemy pomiarów współrzędnościowych, w tym pomiarów ultraprecyzyjnych i pomiarów bezpośrednio zintegrowanych z urządzeniami technologicznymi w różnych skalach, od nano do pomiarów wielkogabarytowych. Na Politechnice Krakowskiej działa Laboratorium Ultraprecyzyjnych Pomiarów Współrzędnościowych, dysponujące światowej klasy aparaturą do wykonywania najdokładniejszych pomiarów dla praktycznie wszystkich dziedzin nauki i przemysłu – od zaawansowanej optyki, medycyny przez mechanikę, mechatronikę po energetykę. PK jest jednym z najmocniejszych w Polsce ośrodków badań i wyspecjalizowanych usług w obszarze metrologii współrzędnościowej, nie tylko dzięki infrastrukturze badawczej, ale również światowej klasy specjalistów skupionych wokół akredytowanego Laboratorium Metrologii Współrzędnościowej w zespole prof. Jerzego Sładka, polskiego prekursora tej dyscypliny nauki. Dyskusja „Metrologia współrzędnościowa oraz pomiary ultraprecyzyjne dla nowoczesnej gospodarki opartej na koncepcjach Przemysłu 4.0 i 5.0” – w strefie Politechniki Krakowskiej – została przeprowadzana w gronie naukowców i przedsiębiorców. Wzięli w niej udział: dr hab. inż. Andrzej Klepka, prof. AGH, prodziekan ds. nauki Wydziału Inżynierii Mechanicznej i Robotyki Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie; dr inż. Waldemar Małopolski, Politechnika Krakowska; Piotr Pietraszek, Hexagon Manufacturing Intelligence, dyrektor zarządzający na Polskę i kraje bałtyckie; prof. Adam Woźniak, prorektor ds. rozwoju Politechniki Warszawskiej. Debatę poprowadził prof. Marek Kozień, prodziekan Wydziału Mechanicznego PK.     Trzeci dzień Forum Ekonomicznego w Karpaczu z udziałem ekspertów Politechniki Krakowskiej: „Komputer kwantowy” 10 września, godz. 10.00, moderator: dr hab. inż. Michał Bereta, prof. PK „Suwerenność w cieniu kubitów: Czy potrzebujemy własnych standardów postkwantowych?” 9 września, godz. 10.30, moderator: dr Grzegorz Gancarzewicz „Sztuczna inteligencja. Od Turinga po ChatGPT” – spotkanie z prof. Ryszardem Tadeusiewiczem 9 września, godz. 11.10, moderator: prof. Andrzej Szarata „Pokolenie AI. Dlaczego technologia potrzebuje dziś psychologii?” 10 września, godz. 11.40, moderator: dr inż. Daniel Grzonka „Cyfrowe społeczeństwo 2.0: Jak sztuczna inteligencja zmienia nasze wybory, relacje i rzeczywistość?” 10 września, godz. 12.20, moderator: dr inż. Zbigniew Pilch „Sektor półprzewodników w Unii Europejskiej – innowacje, kompetencje i wyzwania strategiczne” 10 września, godz. 13.30, moderator: dr hab. inż. Katarzyna Matras-Postołek, prof. PK „Hydrotechnika – kluczowe wyzwania w warunkach zachodzących zmian rozwojowych i klimatycznych” 10 września, godz. 14.05, moderator: dr inż. Krzysztof Radzicki „Ogrzewnictwo w Polsce w dobie zielonej transformacji – szanse i wyzwania” 10 września, godz. 14.55, moderator: dr hab. inż. Damian Muniak, prof. PK „Kadry dla biznesu: ewolucja profilu absolwenta” 10 września, godz. 15.30, moderator: dr hab. inż. Piotr Michorczyk, prof. PK „Między konfliktem a konsensusem. Projektowanie ulic nowego porządku” 10 września, godz. 16.05, moderator: dr hab. inż. arch. Rafał Blazy, prof. PK     Fot. Mirosław Żyłka       {fastsocialshare}